GAIA, Galaksimizdeki Dalgalanmaları Gösteriyor
ESA’da yıldız haritalaması yapan GAIA, Samanyolu galaksimizin hala göldeki dalgalanmalar gibi hareket eden milyonlarca yıldızın çarpışmasının etkilerini sürdürdüğünü gösterdi.
En yakın karşılaşma muhtemelen son 300-900 milyon yıl arasında gerçekleşti. Bu karşılaşma, gökadamızın ana bileşenlerinden biri olan Samanyolu’ndaki yıldızların oluşturduğu hareket desenlerinden dolayı keşfedildi.
Desen ortaya çıktı. Çünkü GAIA, sadece bir milyardan fazla yıldızın pozisyonunu doğru bir şekilde ölçmekle kalmıyor. Aynı zamanda gökyüzünün düzlemindeki hızlarını da hassas bir şekilde ölçüyor. Birkaç milyon yıldızın alt kümesi için GAIA, üç fazlı hızların bir tahminini de sağladı ve “faz alanı” olarak bilinen konum ve hız kombinasyonunu kullanarak yıldız hareketlerinin incelenmesini sağladı.
Faz uzayında, yıldız hareketleri hızlarına göre çizildiğinde yıldız hareketleri ilginç ve tamamen beklenmedik bir desen ortaya çıkardı. Araştırmaya liderlik eden Barselona Üniversitesi’nden Teresa Antoja, bilgisayar ekranında deseni ilk gördüğü zaman gözlerine inanamadığını söyledi.
Özellikle belirli bir şekil dikkatini çekti. Yıldızın yüksekliğini, galaksinin düzleminin altında veya aynı yönde kendi hızlarına karşı çizen grafikte salyangoz kabuğu benzeri bir desendi. Bu desen daha önce hiç görülmemişti.
Teresa: “Aniden gözlükleri takıp daha önce göremediğiniz her şeyi görüyorsunuz.” dedi.
Doğrulanan yapının gerçekliği ile neden orada olduğunu araştırmanın zamanı geldi.
Teresa: “Suyun üzerinde oluşan dalgaların şeklini oluşturmak için bir havuza taş atmak gibi bir şey.” dedi.
Yeniden yerlerine yerleşen su moleküllerinden farklı olarak yıldızlar bir ‘hafıza’ya sahip. Bu hafıza onların hareketlerinde bulunuyor. Bir süre sonra dalgalanmalar artık yıldızların dağılımında kolayca görülmese de hızlarına baktığınızda hala oradadırlar.
Araştırmacılar, diğer astrofiziksel ortamlarda ve kuantum fiziği durumlarında bu tür ‘faz karışmasını’ araştıran önceki çalışmalara baktılar. Gökadamızın çevresindeki bu olayları kimse araştırmamış olsa da aslında yapılar birbirlerini anımsatıyor.
Proje hakkında bir ortak çalışan olan Hollandalı Groningen Üniversitesi’nden Amina Helmi: “Bu salyangoz kabuğu şeklini görmemizi gerçekten şaşırtıcı buluyorum.” dedi.
Sıradaki soru, yıldızlarda bu davranışa neden olan Samanyolu’nun isabetli oluşu idi. Galaksimizin bir yamyam olduğunu biliyoruz. Çünkü galaksinin geri kalanıyla karışan daha küçük galaksiler ve yıldız kümelerini yiyerek büyüyor. Ama bu durum burada görünmüyordu.
Sonra Amina, kendi ve diğerlerinin Yay Eliptik Cüce Galaksisi hakkındaki çalışmalarını hatırlattı. Bu küçük gökada, on milyonlarca yıldız içeriyor ve şu anda Samanyolu tarafından yok edilme aşamasındadır.
Galaksimize olan son yakın geçiş aslında doğrudan bir vuruş değildi. Yani yakınlarından geçti. Bu yeterliydi ve yerçekimi, gökadamızda suya düşen bir taş gibi bazı yıldızları etkilemiş oldu.
Teresa ve meslektaşları salyangoz kabuğu benzeri bir desenin başlangıcı için yaklaşık bir tarih belirlediler. Yay Eliptik Cüce Galaksisinin Samanyolu ile son yakın karşılaşmasının 200 ile 1000 milyon yıl önce olduğu tahmin ediliyor.
Ancak şimdiye kadar salyangoz kabuğu özelliğinin Yay Eliptik cüce gökadası ile ilişkisi basit bilgisayar modellerine ve analizlere dayanmaktadır. Bir sonraki adım, Samanyolu’nun bilgisini kazanmak için görüntüyü daha ayrıntılı bir şekilde incelemek.
Bilim insanları salyangoz kabuğu şeklindeki deseni kullanarak bu galaktik karşılaşmanın yanı sıra Samanyolu’ndaki maddenin dağılımını araştırmayı planlıyor. Aslında bir şey çok açık o da yapacak çok iş olduğudur.
“Keşif kolaydı ama yorum yapmak çok zor. Bulduğumuz anlam ve belirtilerin tam olarak anlaşılması birkaç yıl sürebilir. ”
GAIA, ESA’nın köşe taşlarından biridir ve Samanyolu’nun kökenini, evrimini ve yapısını araştırmak için tasarlanmıştır. Nisan ayında, bu keşfi mümkün kılan verilerin yayınını kullanıma sunmuştur.
ESA’daki GAIA proje bilimcisi Timo Prusti: “Bu tam olarak GAIA verilerinden geleceğini umduğumuz bir keşif türü. Samanyolu’nun anlatacak zengin bir tarihi var ve bu hikayeyi okumaya başlıyoruz.” dedi.
Kaynak:https://www.bizsiziz.com/gaia-hints-at-our-galaxys-turbulent-life/
Çeviri:Tuğba Aydın