Asırlık Gizem Nihayet Çözüldü: Elmaslar Nasıl Oluştu?
Kadınların gözdesi olmasının yanı sıra, elmas oluşumu bir asırdan fazla bir süredir uzmanları şaşırtıyor. Ama şimdi bilim insanları, bu değerli taşların bilmecesini kesin olarak çözdüklerine inanıyorlar ve neden Dünya yüzeyinden ‘patladıklarını’ açıklıyorlar.
Yeni çalışma, Dünya’nın derinliklerinde parçalanan tektonik plakaların elmas açısından zengin magmaların arkasındaki ana itici güç olduğunu ortaya çıkardı.
İster inanın ister inanmayın, elmaslar genellikle yüz milyonlar, hatta milyarlar yaşındadır ve oluşumları ‘kimberlit’ volkanları tarafından tetiklenir.
Dr Tom Gernon, “Elmas patlamalarının modeli döngüseldir, zaman içinde tekrarlanan bir modelde bir araya gelen ve ayrılan süper kıtaların ritmini taklit eder,” dedi.
“Ama daha önce, Dünya yüzeyinin 150 km altında saklanarak milyonlarca veya milyarlarca yıl geçirdikten sonra, hangi sürecin elmasların aniden patlamasına neden olduğunu bilmiyorduk.” diye devam etti.
Elmaslar, karbon atomlarının aşırı sıcak ve yüksek basınçlı koşullarda yer kabuğunun altında kristalleşmesiyle oluşur. Tipik olarak, genellikle kıtaların en eski ve en kalın kısımlarında bulunan kimberlit olarak bilinen bir volkanik kaya türünde bulunurlar.
Güney Afrika, Tanzanya, Angola ve Sibirya, 19. yüzyılda elmas bulmak için acele eden kimberlite ev sahipliği yapan sayısız yer arasındadır.
Yeni çalışmanın bir parçası olarak bilim insanları, küresel tektonik kuvvetlerin son bir milyar yıla yayılan bu volkanik patlamalar üzerindeki etkilerini incelediler. Ekip, bunu yapmak için öncelikle istatistiksel analiz ve makine öğrenimini kullandı.
Çığır açan sonuçlar, çoğu kimberlit volkanının patlamasının aslında Dünya kıtalarının tektonik parçalanmasından 20 ila 30 milyon yıl sonra gerçekleştiğini gösterdi.
Dr Thea Hincks şunları söyledi: “Jeo-uzaysal analizi kullanarak, kimberlit patlamalarının kıtalar arasında tutarlı oranlarda zaman içinde kıta kenarlarından iç kısımlara kademeli olarak hareket etme eğiliminde olduğunu bulduk.”
Araştırmacılar ayrıca Dünya’nın mantosunun – kabuk ile çekirdek arasındaki konveksiyonel bir tabaka – kabuğun binlerce kilometre ötede bile gerilmesiyle bozulduğunu keşfettiler.
Dr Stephen Jones: “Bir domino etkisinin kıtasal parçalanmanın nasıl kimberlit magma oluşumuna yol açtığını açıklayabildiğini bulduk.” diyor.
Riftleşme sırasında, kıtasal kökün küçük bir parçası bozulur ve aşağıdaki mantoya batarak yakındaki kıtanın altında benzer akış modellerinden oluşan bir zinciri tetikler. Dr Gernon, bu sürecin elmas üreten kimberlitlerin yaratılması için gerekli koşullara yol açtığını açıkladı.
“Dikkat çekici bir şekilde, bu süreç kimberlitleri oluşturmak için yeterli erimeyi tetiklemek için gerekli bileşenleri doğru miktarlarda bir araya getiriyor.”
Bu yeni kimberlit anlayışı, bilim insanlarının geçmiş volkanik patlamaların doğasını daha iyi anlamalarına yardımcı olma potansiyeline sahiptir ve bu da gelecekteki elmas keşifleri için fikir sağlayabilir.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Asırlık Gizem Nihayet Çözüldü: Elmaslar Nasıl Oluştu?
Neolitik Mezardan Alınan Antik DNA Dünyanın En Eski Aile Ağacını Ortaya Çıkarıyor