Yarım Milyar Yıl Öncesinin Gizemli Yıkımı: Tektonik Plakaların Rolü Ne?

Yarım Milyar Yıl Öncesinin Gizemli Yıkımı: Tektonik Plakaların Rolü Ne?

Yarım Milyar Yıl Öncesinin Gizemli Yıkımı: Tektonik Plakaların Rolü Ne?

Yeni bir araştırma, Kambriyen döneminde yaşamın genişlemesinin ortasında yaşanan büyük bir yok oluşa, bir süper kıtanın tektoniğinin neden olduğunu ileri sürüyor.

Dünya üzerindeki yaşamın büyük bir genişlemesinin ortasında yaşanan büyük bir yok oluş, levha tektoniği tarafından yönlendirilmiş olabilir.




Yeni araştırma, o dönemde süper kıta Gondwana’nın bir parçası olan Antarktika ve Güney Avustralya’daki kaya katmanları arasında bağlantılar buldu. Bu da yaklaşık 513 milyon yıl önce süper kıtanın çevresinde benzer dinamiklerin meydana geldiğini gösteriyor: Dağlar yükseliyor, eski resifler ölüyor ve kıtadan aşınan malzeme denize dökülüyordu. Colorado College’da sedimantolog olan çalışma lideri Paul Myrow, zaman içindeki bu anların Sinsk olayı olarak bilinen yok oluşla aynı zamana denk geldiğini söyledi.

Sinsk olayı Kambriyen döneminde (540 milyon ila 485 milyon yıl önce) meydana gelmiştir ve bu dönemde Kambriyen patlaması olarak bilinen Dünya’daki yaşamda büyük bir çeşitlenme yaşanmıştır.

Ancak bu gelişmenin ortasında, Sinsk yok oluşu, hyolith adı verilen koni kabuklu hayvanlar ve bir zamanlar dünyanın her yerinde muazzam resifler inşa eden archaeocyathids adı verilen süngerler de dahil olmak üzere birkaç büyük grubu öldürdü. Araştırmacılar Sinsk olayının okyanuslardaki oksijen seviyesinin düşmesiyle bağlantılı olduğunu biliyorlar, ancak kesin nedeni tam olarak belirleyebilmiş değiller.

Şimdi, Myrow ve meslektaşları cevabı bulduklarını söylüyorlar. 600 milyon ila 540 milyon yıl önce oluşan Gondwana’nın tektoniği, arkeosiyatid resifleri boğan ve okyanusları değiştiren bir dizi olayı tetikledi.

Bu olaylara ilişkin ipucu Antarktika’nın Transantarktik Dağları’ndaki ve Avustralya’nın Kanguru Adası’ndaki kaya katmanlarında bulundu. Myrow ve meslektaşları 2011 yılında Antarktika’da, uzun süre önce ölmüş arkeosiyatid resiflerinden trilobit fosilleri de dahil olmak üzere örnekler topladı. Ardından, yaklaşık bir yıl önce, Pomona College jeoloğu Robert Gaines Myrow’a Kanguru Adası’nda da trilobit fosilleriyle dolu benzer kayalar gördüğünü söyledi.

Bu trilobitler resiflerin kaybının zamanlamasında anahtar rol oynamıştır. Trilobitler hızla evrimleştiği için, araştırmacılar bir kayanın ne kadar eski olduğunu içinde fosilleşmiş trilobit türüne bakarak söyleyebiliyor. Hem Antarktika’da hem de Avustralya’da bulunan fosiller 514 milyon ila 512 milyon yıl öncesine, yani Sinsk olayının yaşandığı döneme tarihleniyor.

Myrow, “Her şey yerli yerine oturdu,” dedi. “Antarktika’da olduğu gibi Avustralya’da da aynı jeolojik tarih vardı.”

Sinsk olayı sırasında her iki kıta da Gondwana’nın bir parçasıydı; bugünkü Antarktika ekvatorda, Avustralya ise daha yüksek bir enlemde yer alıyordu. Konumlar kaya katmanlarında da benzer bir hikâye göstermektedir. Archaeocyathid resiflerinin yok oluşu, devasa dağ inşası olaylarıyla aynı zamana denk geldi. Dağlar karada yükseldikçe, kıyıların hemen dışındaki sığ okyanuslar, yerkabuğunun bir tür tahterevalli hareketiyle alçaldı. Bu durum arkeosiyatid resiflerin aniden derinleşmesine ve hayatta kalma kabiliyetlerini aşacak şekilde su altında kalmalarına neden oldu. Ardından, yeni sıradağlardan gelen erozyon, boğulan resiflerin üzerine taş ve çakıl katmanları döktü.

Bu arada Myrow, bazı yerlerde dağların yükselmesine neden olan tektonik hareketlerin diğer yerlerde de kabuğun gerilmesine neden olduğunu ve magmanın yüzeye çıkmasına ve “büyük magmatik bölge” olarak bilinen jeolojik bir oluşum olan kaya bazaltına sertleşmesine izin verdiğini söyledi. Bu sıcak magmalar sülfür dioksit ve karbon dioksit gibi çok sayıda sera gazını da beraberinde getirerek Dünya atmosferinin ısınmasına neden olmuştur.

Bu ısınma da okyanustaki sirkülasyonu yavaşlattı – araştırmacıların günümüzde insan kaynaklı iklim değişikliğiyle tekrar yaşanabileceğinden endişe ettikleri bir olgu. Okyanus dolaşımındaki bu yavaşlama, oksijen bakımından daha az zengin suyun okyanus dibine çökmesine yol açtı. Myrow, bunun mevcut birçok organizmayı öldürdüğünü söyledi.

“Daha eski, daha ilkel olanlar pek başarılı olamadı” dedi.

Myrow, büyük magmatik bölgelerin diğer yok oluşlardan sorumlu tutulduğunu, ancak Sinsk olayından daha az kesinliğe sahip olduğunu belirterek, “Bu kadar net bir şekilde ortaya konduğu başka bir yer bilmiyorum” dedi.

Derleyen: Deniz KAFKAS

Kaynak: Yarım Milyar Yıl Öncesinin Gizemli Yıkımı: Tektonik Plakaların Rolü Ne?

Fransa’da At Nalı Şeklinde Olağanüstü Tarih Öncesi Yapı Keşfedildi

Fransa’da At Nalı Şeklinde Olağanüstü Tarih Öncesi Yapı Keşfedildi

Yarım Milyar Yıl Öncesinin Gizemli Yıkımı: Tektonik Plakaların Rolü Ne?

One thought on “Yarım Milyar Yıl Öncesinin Gizemli Yıkımı: Tektonik Plakaların Rolü Ne?

Bir yanıt yazın

Bu site, istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanıyor. Yorum verilerinizin nasıl işlendiği hakkında daha fazla bilgi edinin.

Çok Okunan Yazılar