Tarih Öncesi İnsanlar Metali Nasıl Çıkarıyordu?
Günümüzde akıllı telefonlardan uzay gemilerine kadar her şeyde kullanılan metal alaşımları, ilk metal karışımlarının yaratıldığı Bronz Çağı’na kadar uzanan bir metalürji geleneğinin en son çıktılarıdır. Günümüzde metal madenciliği ve işleme devasa bir endüstri haline gelmiş olsa da, bu parlak malzemelere el atan ilk insanlar bunu taş aletler ve basit kamp ateşlerinden biraz daha fazlasını kullanarak yapmıştır.
Başlangıçta, tarih öncesi atalarımız için mevcut olan tek metaller doğal formlarında bulunan metallerdi, yani gerçek külçeler olarak bulunabiliyorlardı ve kayalardaki diğer elementlerle karışmamışlardı. Bu nedenle, çıkarılmaları gerekmiyordu, ancak nehirlerde kaydırma veya basit kazma yoluyla elde edilebiliyorlardı.
Bilinen en eski bakır eserler yaklaşık 8.000 yıllıkken, altından yapılmış eşyalar arkeolojik kayıtlarda birkaç bin yıl sonra ortaya çıkmaya başladı. Tarihin bu noktasında, karasal demiri çıkarmak için gereken teknoloji hala çok uzaktaydı, ancak eski Mısırlılar, Tutankamon’un mezarında bulunan gibi bıçaklara dövülebilen meteoritik demirden birkaç nesne üretmeyi başardılar.
Yaklaşık 5.000 yıl önce insanlar Taş Devri’nden Bakır Devri’ne geçtiğinde, büyük ölçüde eritme işleminin ortaya çıkması sayesinde işler gerçekten hızlandı. Bu işlem, metali safsızlıklarından ayırmak için bakır cevherlerinin taş veya seramik potalarda ısıtılmasını içeriyordu.
Bunun ilk olarak nasıl başarıldığına dair bir kayıt bulunmamakla birlikte, muhtemelen eski çağlarda yaşamış bir vizyoner, erimiş metalin serbest kalabilmesi için fırının sıcaklığını arttırmak amacıyla içi boş çubuklardan hava üfleme fikrini ortaya atmıştır. Bu ilkel demircinin haberi olmadan, odundaki karbon da cevherdeki oksijenle tepkimeye girerek onu karbondioksite dönüştürmüş ve bağlı olduğu bakırı serbest bırakmış olabilir.
Tüm hesaplara göre bakır, üzerinde çalışmak için uygun bir metaldi ve taştan öncüllerinden çok daha iyi olan yeni alet ve silahların yaratılmasını sağladı. En önemlisi, dövüldüğünde sertleşiyor ve hatta standart nesneler üretmek için eritilip kalıplara dökülebiliyordu.
Ancak bakır, kalayla karıştırılarak bronz adı verilen bir alaşım oluşturularak büyük ölçüde geliştirilebilirdi. Bu metalik karışım sadece dövüldüğünde saf bakırdan daha sert olmakla kalmıyor, aynı zamanda çok daha düşük bir sıcaklıkta eriyerek döküm işlemini çok daha kolay hale getiriyordu.
Bu karışımın M.Ö. 3000’lerden itibaren yaygın olarak kullanılması Bronz Çağı’nın başlangıcını işaret ediyordu – bu dönem, insanların bronza çinko ve diğer metalleri eklemeyi denemesiyle çok sayıda farklı alaşımın yaratıldığı bir dönemdi. Bu süreç hiçbir zaman gerçekten durmadı ve bir dizi fütüristik kullanıma sahip yeni alaşımların ortaya çıkmasına neden olmaya devam ediyor.
Tıpkı bu modern alaşımların bizi Uzay Çağı’na doğru ilerletmesi gibi, Bronz Çağı’nın teknolojik ilerlemeleri de antik dünyanın en güçlü uygarlıklarının genişlemesini kolaylaştırdı. Yine de bu ikonik çağ, insanların demiri kayalardan nasıl eriteceklerini bulmalarıyla sona ermiş, daha da kullanışlı bir malzeme ortaya çıkmış ve Demir Çağı başlamıştır.
İlk başta, demir üretiminde kullanılan antik ocaklar metali gerçekten eritmek için yeterince yüksek sıcaklıklara ulaşamıyordu. Bu nedenle ilk demirciler, eritme işleminden kaynaklanan cüruftan ayırarak elde ettikleri dövme demirle idare etmek zorunda kaldılar.
Ancak, M.Ö. 300 yıllarında Çinli metal işçilerinin demiri eritecek kadar sıcak ateşler yaratmak için kullanılabilecek bir körük icat ettikleri düşünülmektedir.
İlginçtir ki demir aslında bronz kadar sert değildir ve bu metalden yapılan eşyalar tipik olarak alaşımlı öncüllerinden daha düşük kalitededir. Bununla birlikte, demirin üretimi bronzdan çok daha ucuzdu – büyük ölçüde kalaydan çok daha bol olduğu için – ve daha sonra çeliğin yapımında kullanıldı ve modern dünyanın en temel malzemelerinden biri haline geldi.
Kaynak: https://www.iflscience.com
Derleyen: Figen Berber