Şiddetli Kuraklıklar Gelişmiş Harappan Uygarlığının Çökmesine Neden Oldu
Dönemin en gelişmiş kent medeniyetlerinden birinin, Mezopotamyalılar ve Mısırlılarla çağdaş olan bu medeniyetin gizemli bir şekilde ortadan kaybolmasının ardındaki suçlu nihayet tespit edildi: 4000 yıldan daha uzun bir süre önce İndus Vadisi’ndeki nehirleri kurutan bir dizi şiddetli ve uzun süreli kuraklık.
Çalışma, bu kuraklık dönemlerinin toplulukları yer değiştirmeye, ürün çeşitliliğini değiştirmeye ve medeniyetlerini temelden yeniden organize etmeye itmiş olabileceğini ortaya koyuyor.
Araştırmanın baş yazarı Hiren Solanki, New Atlas’a e-posta yoluyla yaptığı açıklamada, “En şaşırtıcı bulgu, Harappan çölünün gerilemesinin tek bir felaket olayından değil, yüzyıllarca süren, tekrarlanan, uzun ve giderek şiddetlenen nehir kuraklıklarından kaynaklanmış olmasıdır” dedi.
Harappan İmparatorluğu olarak da bilinen İndus Vadisi Medeniyeti, yaklaşık 5000 yıl önce Hindistan’ın kuzeybatısındaki ve Pakistan’daki verimli ovalarda öne çıktı.
Olgunluk döneminde, toplum iyi planlanmış şehirler, şebeke tipi yollar, gelişmiş su yönetimi, sofistike drenaj sistemleri ve büyük tahıl ambarları geliştirdi. Harappanlar ayrıca pamuk yetiştiren ve işleyen ilk uygarlıklar arasındaydı.
Ancak yaklaşık 3900 yıl önce işler bozulmaya başladı ve şehirler boşaldı. Tarihçiler, kültürün çöküşünün nedenlerini açıklamak için selleri, nehirlerin yer değiştirmesini ve istilaları işaret eden bir dizi hipotez öne sürdüler.
Şimdi ise Hiren Solanki liderliğindeki bir bilim insanı ekibi, göl tortularından, mağara birikintilerinden ve diğer doğal arşivlerden elde edilen kanıtları yüksek teknolojili iklim modelleriyle birleştirerek, yaklaşık 3.000 yıl önce İndus havzasında suyun nasıl hareket ettiğini yeniden yapılandırdı. Ekip, düşüşün tek bir kuraklıktan değil, dört büyük kuraklık dizisinden kaynaklandığını buldu. Araştırmacılar bu dört olayı D1, D2, D3 ve D4 olarak adlandırdı.
Hiren, New Atlas’a verdiği demeçte, en şiddetli kuraklıkların D2 ve D3 olduğunu, bunların 102 ila 164 yıl sürdüğünü ve olgun Harappan döneminden geç Harappan dönemine geçiş sırasında İndus Vadisi bölgesinin %90’ından fazlasını etkilediğini söyledi.
Bu kuraklık ani bir “çöküşe” değil, kademeli bir yeniden yapılanmaya ve göçe yol açtı. Çalışma, İndus Nehri’nin debisindeki azalmanın toplulukları yer değiştirmeye ittiği; bu arada, güvenilir bir su kaynağına sahip Himalayaların eteklerindeki verimli ovaların ise çekici bir faktör olarak işlev gördüğü bir “itme-çekme” göçünü desteklemektedir.
Hiren Solanki bize, “Uzun süren iklimsel durgunluk döneminde en dirençli olanlar, daha küçük topluluklar, çeşitlendirilmiş ürünler (çoğunlukla Saurashtra’da) ve istikrarlı yağış alan bölgeler (Himalayaların etekleri) oldu” dedi.
Peki iklim koşullarını değiştiren neydi? Hiren Solanki, Pasifik ve Kuzey Atlantik okyanuslarının büyük ölçekli atmosferik “uzaktan bağlantılar” yoluyla Hint musonunu etkilediğini açıklıyor.
Pasifik, El Niño benzeri bir şekilde ısındığında, muson dolaşımını zayıflatır ve Güney Asya’daki yaz yağışlarını azaltır. Aynı zamanda, daha soğuk bir Kuzey Atlantik (negatif AMO fazı), muson sistemine nem taşınmasını engeller. Bu durum, atmosferik basınç modellerini değiştirerek musonu daha da zayıflatır.
Başlangıçta, kış yağışları kuraklığın etkilerini hafifletti ve Harappan öncesi ve olgun Harappan döneminde topluma yardımcı oldu. Ancak, geç Harappan döneminde, kış yağışlarındaki azalma, merkezi bölgelerdeki tarıma olan son desteği engelledi.
Bu durum, büyük kentsel bölgelerin parçalanmasına ve kırsal kesime göçlere yol açarak, MÖ 1700 civarında Harappan döneminin büyük bölümünün sona ermesine neden oldu.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Şiddetli Kuraklıklar Gelişmiş Harappan Uygarlığının Çökmesine Neden Oldu