Şempanzelerle Yapılan Bir Deneyde, Öğrendiklerini Tıpkı İnsanlar Gibi Aktardıkları Bulundu
Araştırmacılar şempanze kültürünü anlamada büyük bir adım attılar ve bazı ilginç sonuçlara ulaştılar. İnsan kültürü ve toplumu, yeni şeyler öğrenme ve yeni nesillere bunları nasıl yapacaklarını öğretme fikrine dayanır. Ancak birikimli kültür adı verilen bu yaklaşım insanlara özgü olmayabilir. Yeni bir araştırmaya göre, şempanzeler de aynı şeyi yapıyor.
Şempanzeler, ceviz ve taşlarla karşılaştıklarında ne yapacaklarını otomatik olarak bilemezler. Bu basit bilgi, tek başına çok fazla görünmeyebilir, ancak aslında bilgiyi nasıl geliştirdikleri ve aktardıkları hakkında çok şey söylüyor. Gine’deki bazı şempanze gruplarının, ceviz kırmak için aletler kullanabileceklerini keşfettiler; diğerleri ise bunu yapamıyordu.
Araştırmacılar, diğer şempanzelerin ceviz kırmanın nasıl çalıştığını bireysel olarak çözüp çözemeyeceğini veya bu bilginin bunu çözen gruba aktarılıp aktarılmadığını görmek istedi. Eğer durum gerçekten böyle olursa, şempanze kültürüne geçen bilginin, tıpkı insan kültüründe olduğu gibi yapıldığı anlamına gelecekti.
Bunun temeline inmek için bir ekip, alet kullanan bir gruptan sadece 6 km uzaktaki başka bir şempanze grubunu açık yemişleri kırmak için gereken her şeye maruz bıraktıkları bir deney kurdular. Hatta onlara palmiye yemişi de sundular. Başlangıçta, şempanzeler taş aletleri görünce heyecanlandılar. Ama ceviz tarzı kuruyemişleri nasıl kıracaklarını bulamadılar ve birkaç ay içinde yavaş yavaş ilgilerini kaybettiler.
Araştırmacılar daha sonra şempanzeleri besin kaynağına alıştırmak için deney düzeneğine bir palmiye meyvesi eklediler. Hatta bazı kabuklu yemişleri kırıp bir ipucu vermek için taş aletlerin üzerine yerleştirdiler ve kırılması daha kolay kuruyemiş türleri sundular. Ancak ne yaparlarsa yapsınlar, nasıl yapacakları gösterilmeden şempanzelerin kuruyemişleri açmasını sağlayamadılar.
Araştırmacılar çalışmada, “Seringbara şempanzelerinin hiçbiri cevizleri kırmadı ya da kırmaya çalışmadı. Bu nedenle, uyaran olan ceviz ve taşlar veya son durum öykünmesi için çatlak veya açık olan cevizler, bu vahşi şempanzelerde bir ceviz kırma yeniliğini ortaya çıkarmadı”diye yazıyor. “Özetle, ceviz kırma, vahşi Batılı şempanzeler tarafından saha deneylerinde bağımsız olarak yenilenmedi.”
Bu, kabuklu yemiş kırmanın, tıpkı insanlar gibi, şempanzelerin kendi grupları arasında öğrettiği bir davranış olduğunu kuvvetle düşündürür. İnsan kültürünün giderek daha karmaşık araçlar ve teknolojiler geliştirmesine izin veren bir sosyal öğrenme biçimidir. Bu yeni bulgu, bizi insan kültürünün gerçekte ne kadar eşsiz olduğunu yeniden düşünmeye zorlayacaktır.
Koops, “Bulgularımız, şempanzelerin daha çok insanlar gibi kültürel davranışlar edindiğini ve ceviz kırma gibi karmaşık bir alet kullanma davranışını kendi başlarına icat etmediğini gösteriyor” diyor. “Yaşayan en yakın akrabalarımız olan vahşi şempanzeler hakkındaki bulgularımız, insan kültürünü benzersiz kılan şeyin ne olduğuna (ve ne olmadığına!) ışık tutmaya yardımcı oluyor. Spesifik olarak, şempanze ve insanın kültürel evrimi arasında normalde varsayıldığından daha fazla süreklilik olduğunu ve insanın birikimli kültür kapasitesinin şempanzelerle ortak bir evrimsel kökene sahip olabileceğini öne sürüyorlar.”
Önceki deneyler tutsak primatların kendilerine öğretilmeden, alet kullanmaya başlayabileceğini öne sürmüştü; ancak bazı araştırmacılar bunun, insanları alet kullanırken gözlemledikleri ve bu davranışı onlardan öğrendikleri için olabileceğinden şüpheleniyorlardı. Bu yeni deney, bu fikrin doğru olduğunu gösteriyor gibi görünüyor.
Hem insanlar hem de şempanzeler birikimli kültür sergiliyorsa ve iki tür biyolojik olarak çok yakından ilişkili olduğundan, birikimli kültürün de şempanzelerle ortak atamızın bir özelliği olması akla yatkındır. Araştırmacılar, “Bulgularımız, şempanze ile insanın kültürel evrimi arasında normalde varsayıldığından daha fazla süreklilik olduğunu gösteriyor” sonucuna varıyor. Çalışma Nature Human Behavior’da yayınlandı.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
70 Yıllık Ataerkil Yapıyı Deviren İlk Dişi Maymunun Liderliği Tehlikede
/Şempanzelerle Yapılan Bir Deneyde, Öğrendiklerini Tıpkı İnsanlar Gibi Aktardıkları Bulundu/