Mayalardan Önce 4.000 Yıl Öncesine Ait Gizemli Kanal Ağı
Güney Amerika’nın Yucatán Yarımadası’na kuşbakışı bir bakış, Belize’nin en büyük iç sulak alanındaki 4.000 yıllık devasa bir balıkçılığı ortaya çıkardı.
İnsan yapımı kanallar ve göletlerden oluşan uzun, zikzaklı ağ, bazı araştırmacıların devasa bir balık tuzağı olarak tanımladığı, toplamda 42 kilometrekarelik (16 mil kare) bir alanı kaplayan sulu manzarayı yeniden tasarlıyor.
Zeminde yapılan kazılar, kanallar için MÖ 2000’den MS 200’e kadar kullanıldıklarını gösteren birkaç radyokarbon tarihi sağlamıştır.
Belize en eski Maya yerleşimlerine ev sahipliği yapmaktadır, ancak bu balık tuzakları bu uygarlığın bölgede öne çıkmasından en az 700 yıl önce inşa edilmiştir.
New Hampshire Üniversitesi’nden antropolog Eleanor Harrison-Buck, “Kanallar için erken tarihler başlangıçta bizi şaşırttı çünkü hepimiz bu devasa yapıların yakınlardaki şehir merkezlerinde yaşayan antik Mayalar tarafından inşa edildiğini varsayıyorduk” diyor.
“Ancak, çok sayıda radyokarbon tarihlemesi yaptıktan sonra, çok daha önce inşa edildikleri anlaşıldı.”
Harrison-Buck ve Belize Nehri Doğu Arkeolojisi projesinde çalışan meslektaşları, bu kanalların Orta Amerika’da kaydedilen ilk büyük ölçekli tarih öncesi balık yakalama tesisinin bir parçası olduğunu savunuyor.
Muhtemelen Geç Arkaik avcı-toplayıcı-balıkçı gruplar tarafından, muhtemelen uzun süreli kuraklığa bir yanıt olarak inşa edilmişlerdir. Araştırmacılar, tuzakların bir zamanlar 15.000 kişiyi bir yıl boyunca beslemeye yetecek kadar balık yakaladığını tahmin ediyor.
Eğer bu doğruysa, Maya uygarlığının başlangıçta, diğer bilim insanlarının varsaydığı gibi mısır fazlası üzerine değil, balık ziyafeti üzerine kurulduğunu gösteren yeni kanıtları destekliyor.
Harrison-Buck, “Mezoamerika için genel olarak tarımsal üretimi medeniyetin motoru olarak görme eğilimindeyiz, ancak bu çalışma bize bunun sadece tarım olmadığını, aynı zamanda suda yaşayan türlerin potansiyel toplu hasadı olduğunu da gösteriyor” diyor.
Yucatán’da çalışan diğer araştırmacılar gibi Harrison-Buck’ın ekibi de son zamanlarda yoğun bitki örtüsü veya ulaşılması zor alanlara bakmak için hava araştırmalarını kullanmaya başladı. Ekip, yaklaşık 10.000 yıldır kesintisiz insan işgaline ev sahipliği yapan Crooked Tree Wildlife Sanctuary (CTWS) ile Maya Ovaları’ndaki New River, Rio Hondo ve Candelaria gibi diğer bazı yerlere odaklanmış durumda.
Araştırmacılar, bu su ortamlarındaki lagünler kuruduğunda, kıyının bataklık otlaklara ev sahipliği yaptığını ve kil bakımından zengin toprağa inşa edilen ince toprak kanalların “zar zor fark edilebildiğini” söylüyor. Bazıları sadece 20 santimetre (8 inç) derinliğinde.
Ancak drone çekimleri ve Google Earth uydu görüntüleri sayesinde bu örüntü daha kolay gözlemlenebiliyor.
Önceki çalışmalar bu kanalları baraj ya da sulak alan tarımı için su toplama yerleri olarak yorumlamıştı. Ancak bilim insanları bu bölgelerde ne mısır ürünlerine ait polenlere ne de hendek ya da kanalizasyona sahip tarım alanlarına rastladı.
Su yolları, güneyde Bolivya Amazonları’nda inşa edilmiş Kolomb öncesi balık tuzaklarını anımsatmaktadır.
Her yıl yağışlı mevsimde sel döngüleri Belize’nin sulak alanlarını ve lagünlerini sular altında bırakarak balıkların yumurtlaması için iyi bir yer sağlar. Ancak kurak mevsimde, insan eliyle inşa edilen bu kanallar, çekilen suları havuzlara yönlendirerek su yaşamını sınırlı bir alana sürüklüyor.
Bölge sakinleri, sel suları çekildiğinde bu havuzlarda hala balık bulunduğunu söylüyor. Ancak bölgenin büyük bir kısmı hasattan korunduğu için, havuzlar yavaş yavaş buharlaşırken balıkların çoğu çürümeye terk ediliyor.
Bazı bilim insanları, avcı-toplayıcı toplumları önemli kaynaklar etrafında yerleşimler oluşturmaya iten şeyin bol miktarda saklanabilir gıda olduğu varsayımında bulunuyor.
Harrison-Buck ve meslektaşları, her yıl tahminen bir milyon kilogram balığın kurutulması, tuzlanması ve tütsülenmesinin, CTWS içinde ve çevresinde yaşayan büyük, yerleşik bir toplumu kolayca destekleyebileceğini savunuyor.
“Bu geçmişin tamamını açıklığa kavuşturmak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç var” sonucuna varıyorlar.
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Mayalardan Önce 4.000 Yıl Öncesine Ait Gizemli Kanal Ağı
Avustralya Taşrasında Dev, Gizemli Bir ‘Yara İzi’ Keşfedildi
Avustralya Taşrasında Dev, Gizemli Bir ‘Yara İzi’ Keşfedildi
Mayalardan Önce 4.000 Yıl Öncesine Ait Gizemli Kanal Ağı