Mars’ın İç Yapısı Ortaya Çıktı: NASA, İlk Kez Çekirdek, Manto ve Kabuk Boyutunu Tahmin Ediyor

Marsın İç Yapısı Ortaya Çıktı: NASA, İlk Kez Çekirdek, Manto ve Kabuk Boyutunu Tahmin Ediyor

Mars’ın İç Yapısı Ortaya Çıktı: NASA, İlk Kez Çekirdek, Manto ve Kabuk Boyutunu Tahmin Ediyor

Mars gezegeninin iç yapısı, ilk kez çekirdek, manto ve kabuğun büyüklüğünü gösteren NASA InSight iniş aracı sayesinde ortaya çıktı.

NASA robotunun deneyimlediği ‘marsquake’ (Mars depremleri)verilerini kullanarak, yüzeyin 66 km altına uzanan üç kabuk katmanına dair kanıt bulabildiler.

Kabuğun her katmanı biraz farklı bir yapıya sahiptir ve kabuğun hemen altında, geri kalanı demir-nikel bir çekirdekle birlikte 804 km kadar inen manto bulunur. 

Bulgular, Köln Üniversitesi, California Teknoloji Enstitüsü ve ETH Zürih’ten NASA InSight verilerini kullanan üç çalışmada yayınlandı.

Mars gezegeninin iç yapısı, ilk kez çekirdek, manto ve kabuğun büyüklüğünü gösteren NASA InSight iniş aracı sayesinde ortaya çıktı.

InSight Mars iniş aracı, 5 Mayıs 2018’den Güneş güçlerini toz kapladığında şarj olmasını engelleyen Şubat 2021’e kadar Kızıl Gezegende çalıştı. 

Hedefleri, sismik aktiviteyi (Mars depremlerini) ölçmek için yüzeye bir sismometre yerleştirmek ve gezegenin iç kısmının 3 boyutlu modellerini üretmekti. 

Araştırmacılar, görevden elde edilen ön bulguları bildirdiler ve ilk kez Dünya dışında bir gezegenin içini haritalamaya başladılar.

NASA JPL ile çalışan Köln Üniversitesi liderliğindeki ekibe göre, InSight iniş sahasının altındaki kabuk ya 19 km ya da 38 km kalınlığında. 

Caltech’ten araştırmacılar da dahil olmak üzere ekip, bir gezegenin iç katmanlarını (kabuğu, mantosu ve çekirdeği) incelemek, oluşumu ve evrimi ile ilgili bilgileri ortaya çıkarmanın yanı sıra herhangi bir jeomanyetik ve tektonik aktiviteyi ortaya çıkarabileceğini açıkladı.

Deprem gibi sismik olaylardan sonra gezegende dolaşan dalgalar ölçülerek derin iç bölgeler araştırılabilir.

Dünya’nın iç özellikleri, çekirdek ve mantonun boyutunu, yapısını ve yapısını ortaya çıkaran bu tür yöntemler kullanılarak araştırılmıştır.

Geçmişte, Mars’ın kalınlığındaki yalnızca göreli farklılıklar tahmin edilebilirdi ve mutlak kalınlıkları elde etmek için ek varsayımlar gerekiyordu. 

Bu değerler, hangi varsayımların yapıldığına bağlı olarak büyük bir dağılım gösterdi.

Sismoloji, bu varsayımları iniş alanında doğrudan bir ölçümle değiştirir ve tüm gezegen için kabuk kalınlığını kalibre eder.

Bağımsız veriler ayrıca araştırmacıların kabuğun yoğunluğunu tahmin etmelerine izin vererek, potansiyel olarak üç ayrı bölüme ayrıldığını ortaya koyuyor.

Dr Knapmeyer-Endrun, “Sismolojinin ölçebildiği şey esas olarak hız kontrastlarıdır. Bunlar, farklı malzemelerdeki sismik dalgaların yayılma hızındaki farklılıklardır.

Mars'ın İç Yapısı Ortaya Çıktı: NASA, İlk Kez Çekirdek, Manto ve Kabuk Boyutunu Tahmin Ediyor

‘Optiğe çok benzer şekilde, yansıma ve kırılma gibi fenomenleri gözlemleyebiliriz.

‘Kabukla ilgili olarak, kabuk ve mantonun, aralarında güçlü bir hız sıçraması olan farklı kayalardan oluştuğu gerçeğinden de yararlanıyoruz.’

Bu sıçramalara göre kabuğun yapısı kesin olarak belirlenebilir ve verilere göre üst katman yaklaşık beş mil kalınlığındadır. 

Knapmeyer-Endrun’a göre, bunun altında başka bir katman, yaklaşık 8 km kadar devam ediyor: ‘Manto bu katmanın altında başlıyor, bu da Dünya’daki kıtasal kabuğa kıyasla şaşırtıcı derecede ince bir kabuğa işaret ediyor.

Mars'ın İç Yapısı Ortaya Çıktı: NASA, İlk Kez Çekirdek, Manto ve Kabuk Boyutunu Tahmin Ediyor

‘Örneğin, Köln’ün altında, Dünya’nın kabuğu yaklaşık 30 km kalınlığındadır.’

Mars’ta, önceki bulgularla tutarlı olarak, iniş alanının altındaki kabuğu yaklaşık 28 km kalınlığında yapacak üçüncü bir katman var.

Ancak uzmanlar, bu katmandan gelen sinyalin mevcut verilerle eşleşmesi için gerekli olmadığını söyledi.

Her iki durumda da, tüm kabuğun, yüzey ölçümlerinden ve Mars meteoritlerinden bilinen aynı malzemeden yapılmış olma olasılığını göz ardı edemezler.

Veriler, en üstteki katmanın beklenmedik şekilde gözenekli bir kayadan oluştuğunu gösteriyor. 

Yazarlar, yüzeyde görülen bazaltlardan daha derinlerde başka kaya türlerinin de olabileceğini söyledi.

InSight iniş alanındaki tek, bağımsız kabuk kalınlığı ölçümü, tüm gezegendeki kabuğu haritalamak için yeterlidir.

Mars’ın yörüngesindeki uydulardan alınan ölçümler, gezegenin yer çekimi alanının çok net bir resmini sağlayarak, bilim insanlarının kabuk kalınlığındaki göreceli farklılıkları iniş alanında alınan ölçümle karşılaştırmasına olanak tanır.

Bu verilerin birleşimi, gezegenin bugün olduğu tozlu, cansız dünyaya nasıl evrimleştiği hakkında da bilgi sağlayabilecek doğru bir harita sağlar. 

Mars’ın kabuk kalınlığı özellikle ilginçtir; çünkü kabuk, erken oluşum aşamasında erimiş bir manto kalıntılarından oluşmuştur. 

Böylece bugünkü yapısına ilişkin veriler, Mars’ın nasıl evrimleştiği hakkında da bilgi verebilir. Buna ek olarak, Mars’ın evriminin daha kesin bir şekilde anlaşılması, Güneş sisteminde farklılaşma süreçlerinin ne kadar erken ortaya çıktığını ve bugün Mars, Dünya ve diğer gezegenlerin neden bu kadar farklı olduğunu deşifre etmeye yardımcı olur. 

Mars'ın İç Yapısı Ortaya Çıktı

Ayrı bir çalışmada, ETH Zürih’ten Simon Stahler, gezegenin çekirdeğini araştırmak için Mars’ın çekirdek-manto sınırından yansıyan zayıf sismik sinyalleri kullandı.

Nispeten büyük sıvı metal çekirdeğin, yaklaşık 1.834 km yarıçapına sahip olduğunu ve yaklaşık olarak yüzey ile gezegenin merkezinin ortasından başlayarak, mantonun Dünya’daki gibi iki değil, yalnızca bir kayalık katmandan oluştuğunu öne sürdüler.

Bulgular, demir-nikel çekirdeğin önceden düşünülenden daha az yoğun olduğunu ve daha hafif elementlerle zenginleştiğini gösteriyor. 

Ekip, “Mars’taki doğrudan sismik gözlemler, gezegen sismolojisinde ileriye doğru büyük bir sıçramayı temsil ediyor” dedi. 

“Önümüzdeki yıllarda, daha fazla Mars depremi ölçüldükçe, bilim insanları kızıl gezegenin bu modellerini geliştirecek ve Mars’ın esrarengiz gizemlerini daha fazla ortaya çıkaracaklar.”

Derleyen: Feyza ÇETİNKOL

İlk Kez Bir Gezegenin Uydusunun Oluşumu Gözlemlendi

İlk Kez Bir Gezegenin Uydusunun Oluşumu Gözlemlendi

/Mars’ın İç Yapısı Ortaya Çıktı: NASA, İlk Kez Çekirdek, Manto ve Kabuk Boyutunu Tahmin Ediyor

0 Paylaşımlar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Solve : *
15 + 17 =


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Çok Okunan Yazılar