Mars’ın Dünya’da Bulunan Kayıp Parçası Antik Bir Volkanik Sırrı Ortaya Çıkarıyor
Beklenmedik bir araç, Mars’ın dış katmanlarının ince yapısı hakkında bize yeni bilgiler veriyor.
Yaklaşık 11 milyon yıl önce kızıl gezegenden kopup uzaya fırlayan ve sonunda Dünya’ya inen meteoritleri kullanan bilim insanları, volkanizmanın Mars’ın kabuğunu ve mantosunu nasıl şekillendirdiğini inceleyerek bunların oluşumunu besleyen silikat rezervuarlarının varlığına dair çıkarımlarda bulunabiliyorlar.
Gerçekten de oldukça kurnazca bir araştırma – Mars’ın yapısı ve evrimi hakkında yeni bilgilere sahibiz, üstelik bunları elde etmek için oraya kadar gitmemize gerek kalmadan. Mars meteoritleri gezegenin tarihini anlamak için oldukça değerli hale geliyor ve tam da kapımıza kadar geliyorlar.
Scripps Oşinografi Enstitüsü’nden jeolog James Day, “Mars meteoritleri Mars’tan elde edebildiğimiz tek fiziksel malzeme” diyor. “Kesin ve doğru ölçümler yapmamızı ve ardından Mars içinde ve Mars yüzeyine yakın yerlerde meydana gelen süreçleri değerlendirmemizi sağlıyorlar. Mars’ın bileşimi hakkında doğrudan bilgi sağlayarak, orada devam etmekte olan Perseverance keşif aracı operasyonları gibi görev bilimine temel oluşturabilirler.”
Day ve meslektaşları tarafından incelenen meteoritler, 1815 yılında Fransa’nın Chassigny kentinde bulunan bir kayaya atfen chassignites ve 1905 yılında Mısır’ın Nakhla kentinde ortaya çıkarılan bir örneğe atfen nakhlites olmak üzere iki formdadır.
İki kaya türü de farklı bileşimlere sahiptir. Nakhlite bazaltiktir, augite ve olivin mineralleri içerir. Chassignite ise neredeyse tamamen olivindir. Dünya’da bazaltlar kabukta, olivin ise mantoda daha bol miktarda bulunur. Mars da farklı değildir.
Araştırmacılar, iki kaya türünü ve benzersiz kimyasal özelliklerini dikkatli bir şekilde inceleyip karşılaştırarak, yaklaşık 1,3 milyar yıl önce aynı volkanda oluştuklarını tespit edebildiler. Aralarındaki fark, farklı koşulların sıvı magmanın farklı konfigürasyonlarda sertleşmesine neden olduğu fraksiyonel kristalleşme adı verilen bir süreçten kaynaklanıyor.
Nakhlitler Mars kabuğunun bir parçasıydı; chassignitler ise aşağıdaki mantonun bir parçasıydı. Dahası, nakhlitlerin bazıları Mars atmosferiyle etkileşime girecek ve onun tarafından değişime uğrayacak kadar kabuğa yakındı.
Day, “Nakhlitlerin ve chassignitlerin aynı volkanik sistemden geldiğini ve atmosferik etkileşimlerle değişen Mars kabuğuyla etkileşime girdiklerini belirleyerek, Mars’ta yeni bir kaya türünü tanımlayabiliriz” diyor. “Hepsi volkanik kökenli olan Mars meteoritlerinin mevcut koleksiyonuyla Mars’ın iç yapısını daha iyi anlayabiliyoruz.”
İlginç bir şekilde, bu iki kayaç Mars’taki volkanizmanın Dünya’daki volkanizmaya hem benzediğini hem de ondan farklı olduğunu gösteriyor. Fraksiyonel kristalleşme aynı şekilde gerçekleşiyor; kabukta bazalt baskın kayaç ve mantoda olivin baskın kayaç oluşturuyor, tıpkı buradaki volkanik faaliyet gibi.
Day, “Öte yandan, Mars’taki rezervuarlar son derece eskidir ve kızıl gezegen oluştuktan kısa bir süre sonra birbirlerinden ayrılmışlardır” diyor. “Dünya’da levha tektoniği, rezervuarların zaman içinde yeniden bir araya gelmesine yardımcı oldu. Bu anlamda Mars, Dünya’nın ilk zamanlarıyla bugünkü görünümü arasında önemli bir bağlantı sağlıyor.”
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Mars’ın Dünya’da Bulunan Kayıp Parçası Antik Bir Volkanik Sırrı Ortaya Çıkarıyor
NASA’nın Yeni Verileriyle Vulcan’ın Gerçekliği Tartışmalı Hale Geldi
NASA’nın Yeni Verileriyle Vulcan’ın Gerçekliği Tartışmalı Hale Geldi