Laboratuvar Deneylerinde Beyin Yaşlanmasını Tersine Çeviren Bir Protein Keşfetti
Araştırmacılar, beyin yaşlanmasını yavaşlatan bir mekanizma keşfetti. Ekip, aktivitesi yaşla birlikte azalan sinir kök hücrelerinin bölünmesini uyaran DMTF1 proteinini belirledi. Bu keşif, yaşlı yetişkinlerde bilişsel işlevi ve hafızayı geri kazandırabilecek tedavilerin geliştirilmesinin temelini oluşturuyor.
Nöron Fabrikası . Sinir kök hücreleri kendileri nöron değildir, aksine herhangi bir beyin hücresine dönüşme potansiyeline sahip “ebeveynleridir”. Dönüşüm süreçlerine nörogenez denir. Yetişkin bir kök hücre, biyokimyasal bir sinyal (örneğin DMTF1 proteini) onu bölünmeye tetikleyene kadar uykuda kalır.
Bu, olgunlaşan, uzantılar oluşturan ve impulsları iletebilen tamamen işlevsel nöronlara dönüşen öncü hücrelerin ortaya çıkmasına neden olur. Sinir hücreleri “sessiz kalırsa”, beyin yenilenmesi durur.
İnsan yaşlanması kaçınılmaz olarak beyni etkiler ve yeni nöron üretiminde kademeli bir düşüşe neden olur. Bu süreç, yıllar içinde “dinlenme” durumuna geçen ve yeni nöron üretmeyi bırakan sinir kök hücrelerinin durumuyla doğrudan bağlantılıdır.
Bu düşüşün ana nedenlerinden birinin, her hücre bölünmesiyle kısalan kromozomların uçlarındaki koruyucu kapaklar olan telomerlerin aşınması ve yıpranması olduğuna inanılıyor. Telomerler kritik derecede kısaldığında, hücreler yenilenme yeteneklerini kaybeder, bu da hücre ölümüne ve ardından bilişsel gerilemeye yol açar.
Science Advances dergisinde yayınlanan yeni çalışmanın ortak yazarlarından NUS’tan Derrick Sek Tong Ong şunları belirtiyor : “Yetersiz sinir kök hücresi yenilenmesi, öğrenme ve hafıza fonksiyonlarını desteklemek için gerekli olan yeni hücrelerin oluşumunu engelliyor.” Bilim insanları daha önce bu süreci kısmen geri kazandırabilmiş olsalar da, kök hücreleri yöneten temel mekanizmalar bugüne kadar gizemini koruyordu.
Nöron Yenilenmesine Giden Yol
Bilim insanları, fare modelleri ve insan hücre kültürleri üzerinde yaptıkları deneylerle DMTF1 proteinini izole ettiler. Genç ve sağlıklı beyinde bol miktarda bulunan bu protein, bir tür gen anahtarı görevi görüyor. Yapay olarak DMTF1 seviyelerinin artırılmasının, telomer aşınmasına rağmen yaşlanan kök hücrelerin tekrar aktif olarak bölünmesine neden olduğu bulundu.
Bu protein, yeni nöron üretiminin biyolojik döngüsünü başlatan yardımcı genler Arid2 ve Ss18’i aktive ederek DNA hasarını atlatır. Nörobiyolog Liang Yajing, “Sonuçlarımız, DMTF1’in nörolojik yaşlanma sırasında nöral kök hücre çoğalmasını destekleyebileceğini düşündürmektedir” diyor.
Ancak araştırmacılar dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor: Hücre bölünmesinin aşırı uyarılması tümör gelişme riskini beraberinde getiriyor. Gelecekteki araştırmalar, bunama ve yaşa bağlı hafıza kaybıyla mücadele etmek için bu proteini güvenli bir şekilde manipüle etmenin yollarını bulmaya odaklanacak.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Laboratuvar Deneylerinde Beyin Yaşlanmasını Tersine Çeviren Bir Protein Keşfetti
Rüyalarınızı Kontrol Ederek Gerçek Hayattaki Sorunları Çözebilirsiniz