Kıtaların 2 Milyar Yıl Süren Dansı “1 Dakikaya” Sığdırıldı
Çin’den bilim insanları, son 1,8 milyar yıl boyunca Dünya’daki levha tektoniğini yeniden yapılandırdı. Bu sayede gezegenin tarihinin neredeyse yarısındaki kıta hareketlerinin animasyonlu bir haritasını oluşturdular.
1,8 milyar yıl 72 saniyeye sığdırıldı. Bilim insanları zamanda geriye doğru yolculuk yaptılar: günümüzden Dünya’nın derin geçmişine.
Bu bir yandan insan yaşamının kısalığını gösterirken, diğer yandan da gezegenin tarihini kuşatabilen insan zihninin büyüklüğünü ortaya koyuyor.
Çin’deki Okyanus Üniversitesi’nden bilim insanları, son 1.8 milyar yıl boyunca Dünya’daki levha tektoniğini yeniden inşa ettiler. Bu sayede gezegenin tarihinin neredeyse yarısındaki kıta hareketlerinin animasyonlu bir haritasını oluşturdular. 1,8 milyar yıl 72 saniyeye sığdı.
Kıtaların dansı
Animasyon film herkesin aşina olduğu bir dünya haritası ile başlıyor. Daha sonra Hindistan hızla güneye doğru ilerliyor, onu Güneydoğu Asya’nın bazı bölgeleri takip ediyor ve Güney Yarımküre’de Gondwana kıtası oluşuyor.
Yaklaşık 200 milyon yıl önce, dinozorlar yeryüzünde yürürken, Gondwana süper kıta Pangaea’yı oluşturmak için Kuzey Amerika, Avrupa ve Kuzey Asya’ya katılacaktır.
Yeniden yapılanma geçmişi araştırmaya devam ediyor. Pangaea ve Gondwana daha da eski tektonik plakaların parçalanmasıyla oluşmuştur.
Zaman geri sararken, Rodinia adında bir süper kıta ortaya çıkıyor. Ama iş burada bitmiyor. Rodinia da yaklaşık 1,35 milyar yıl önce Nuna adlı daha da eski bir süper kıtanın parçalanmasıyla oluşmuştur.
Neden Dünya’nın geçmişini haritalandıralım?
Dünya, levha tektoniğine sahip olması bakımından güneş sistemindeki gezegenler arasında benzersizdir. Kayalık yüzeyi, birbiriyle çarpışarak dağları oluşturan ya da ayrılarak okyanusları dolduran fayları oluşturan parçalara (levhalara) bölünmüştür.
Depremler ve volkanik patlamalara ek olarak, levha tektoniği kayaları dünyanın derinliklerinden sıradağların yüksekliğine doğru iter. Bu şekilde, yerin çok altında bulunan elementler kayalardan ayrışarak nehirlere ve okyanuslara karışır. Bunlar canlılar tarafından kullanılır.
Bu temel elementler arasında DNA moleküllerinin iskeletini oluşturan fosfor ve organizmalar tarafından atmosferden nitrojen çıkarmak ve yaşamın yapı taşları olan proteinleri ve amino asitleri oluşturmak için kullanılan molibden bulunmaktadır.
Levha tektoniği, atmosferdeki karbondioksit ile reaksiyona giren kayaları ortaya çıkarır. Karbondioksiti hapseden kayalar, uzun bir süredir – bugün gördüğümüz hızlı iklim değişikliğinden çok çok daha uzun bir süredir – Dünya’nın ikliminin birincil düzenleyicisi olmuştur.
Zamanı ölçmek için bir araç
Gezegenin geçmişindeki levha tektoniğinin haritalanması, Dünya’nın tarihi boyunca eksiksiz bir dijital modeline doğru atılan ilk adımdır.
Böyle bir model, Dünya’nın geçmişiyle ilgili hipotezleri test etmemizi sağlayacaktır. Örneğin, Dünya’nın ikliminin neden “kar gezegenine” kadar aşırı dalgalanmalar yaşadığı ya da oksijenin atmosferde tam olarak ne zaman biriktiği gibi.
Böyle bir harita, gezegenin derin katmanları ile bildiğimiz yaşamı destekleyen Dünya’nın yüzey sistemleri arasındaki geri beslemeyi çok daha iyi anlamamızı sağlayacaktır.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Kıtaların 2 Milyar Yıl Süren Dansı “1 Dakikaya” Sığdırıldı