İslam Öncesi ‘Allat’ Tapınağında “Melezleştirilmiş Deve” Kanıtları Ortaya Çıktı
Kuzey Irak’ta IŞİD tarafından hasar gören tapınağı restore etmek için çalışan arkeologlar, tek hörgüçlü deve ve Baktriya develerinin erken deve melezlerinin kanıtlarını ortaya çıkardı. Buluntu, Musul’a yaklaşık 70 kilometre uzaklıktaki Hatra’daki Allat Tapınağı’na ait.
MS 2. yüzyıldan kalma Allat Tapınağı, UNESCO Dünya Mirası Listesi‘ndeki Hatra şehrinde bulunuyor. Etkileyici antik kent, eskiden Hatra Krallığı’nın başkentiydi ve bir metropol şehriydi. 2015 ve 2017 yılları arasında dini radikaller, tarihi şehrin kalıntılarını önemli ölçüde tahrip etti.
O zamandan beri şehri restore etmeye çalışıyorlar. Bu süreçte, İtalya’dan gelen Profesör Massimo Vidale liderliğindeki araştırmacılar, Allat Tapınağı’ndaki bir kapının üzerinde bulunan bir üst sövedeki duvar süsünde melez develer tespit ettiler.
Önceki çalışmalar, duvar süsünde sekiz tek hörgüçlü deve ve iki Baktriya devesi tespit etmişti. Bununla birlikte, ekibin Antiquity dergisinde yayınlanan araştırması, ‘Baktriyalı’ olarak nitelendirdikleri develerinin yüzünün ve kürkünün, daha çok Baktriyalı ve tek hörgüçlü develerin melezlerine benzediğini belirledi.
Ek olarak, modern melezlerde görüldüğü gibi, tümsekler arasında sınırlı bir girinti vardır. Bu tür melezler, ana türlerden daha güçlü ve daha dayanıklı oldukları için ödüllendirilir.
Duvar süsü, muhtemelen MS 168 civarında Kral I. Sanatruk ve oğlu Abdsamiya tarafından tadilat sırasında eklenmiştir. Bu tadilatlar sırasında, kraliyetler kendi heykellerini eklediler ve alanı tanrıça Allat’a yeniden adadılar. Deve, Allat için kutsal bir hayvanmış gibi görünüyor.
Roma ve Part imparatorluklarından elde edilen en eski melez deve hayvan iskeletlerine göre, insanlar MS birinci yüzyıldan beri deve yetiştiriyorlar. Bu hayvancılık uygulaması, daha güçlü ve daha dayanıklı hayvanlara yol açtığı için binlerce yıl önce yürürlüğe girdi. Melez develer, tek hörgüçlü develerin yükünü iki kat ve bir Baktriya devesinin taşıyabileceğinin iki katından fazlasını taşıyabilir.
Çevredeki imparatorluklarla karşılaştırıldığında küçük boyutuna rağmen, Hatra krallığı hala Orta Asya bozkırlarından uzak Baktriya develerini ithal edebiliyor ve bir güç gösterisi olarak deve yetiştirebiliyordu.
Profesör Vidale, “Allat Tapınağı’nın inşası, İslam öncesi Arap tanrılarının en önemlilerinden biri olan Allat’ı ithal eden Kral I. Sanatruk tarafından cesur bir hamle gibi görünüyor” dedi. Bu süreçte, deve melezleşmesinin kanıtlarını ele geçirdi. Melez üremenin binlerce yıldır yapıldığı tahmin ediliyor, ancak fiziksel kanıtlar sınırlı. Melez develerin bilinen en eski iskeletleri Roma ve Part İmparatorluklarında bulunmuştur ve MS 1. yüzyıla tarihlenmektedir.
Bu nedenle duvar süsü, bu güçlü imparatorlukların dışında üreme programları olduğunu göstererek, erken deve melezlerinin tarihini genişletmeye yardımcı olur. Aynı zamanda Hatra Krallığı’na da ışık tutuyor. Bu küçük krallık, Trajan kuşatmasına rağmen Roma ve Part İmparatorluklarına komşuydu. Küçük boyutlarına ve genellikle düşmanca komşularına rağmen duvar süsü, Hatra krallarının, Orta Asya’daki uzak anavatanlarından Baktriya develerini ithal etmek için yeterli servet biriktirebildiklerini gösteriyor.
En iyi develeri yaratmak ve sahip olmak aynı zamanda siyasi bir hareketti; çünkü kral ile kutsal bir hayvan arasında doğrudan bir ilişki yarattı ve krallığı güçlü komşularından ayırdı.
Vidale, “Kral, Arap kabilelerine başvurarak Hatra’yı Part imparatorluğunun gölgesinden ayırma sürecinde ciddi bir adım attı” dedi. Aynı zamanda, onu İslam öncesi Arap tanrılarının en önemlilerinden birinin kutsal hayvanıyla ilişkilendiren görüntüyle, kralın bazı siyasi planlarına da işaret ediyor.
Hatta kralın bu özel develerin yetiştirilmesi üzerinde bir tekeline ve “Hatra’yı bu kadar zengin yapan ticari çıkarları genişletebilecek eski bir İpek Yolu’nun uzun mesafeli kervanlarının yönetimine” ilgi bile olabilirdi. Araştırmacılar çalışmada “Kralın develeri her zaman en iyisidir” diye yazdılar.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Göbeklitepe’den Mezopotamya’ya: Antik Mezardaki Hayvanlar Biyomühendislik Kanıtı Çıktı
Polonyalı Diplomat, Türkiye’de Uzun Süredir Kayıp Bir Antik Kentin Gizemini Çözdü
/İslam Öncesi ‘Allat’ Tapınağında “Melezleştirilmiş Deve” Kanıtları Ortaya Çıktı /