Hepimiz Bazen Hafızamızı Kaybederiz. Peki Hangi Durumda Bir Uzmana Başvurmalıyız?
Son beş yıldır işten eve aynı yoldan gittiniz. Ancak son zamanlarda, aynı kavşakta duruyorsunuz, sağa mı yoksa sola mı dönmeniz gerektiğini hatırlamaya çalışıyorsunuz.
Günlük yaşamdaki pek çok olay, hafızadaki boşlukların normal olup olmadığını, bilişsel gerilemenin bir işareti veya hatta bunamanın başlangıcı olup olmadığını sorgulamamıza neden olabilir.
İlk içgüdümüz, bunun beynimizdeki bozulmadan kaynaklandığı olabilir. Ve vücudumuzun geri kalanı gibi beyin hücrelerimizin de yaşlandıkça küçüldüğü doğrudur. Ayrıca diğer nöronlarla daha az bağlantı kurarlar ve diğer nöronlara mesaj göndermek için gereken kimyasalları daha az depolarlar. Ancak tüm hafıza kayıpları, nöronlarımızdaki yaşa bağlı değişikliklerden kaynaklanmaz. Daha önemsiz olmakla beraber yorgun, endişeli veya dikkati dağılmış olmak da hafıza kaybına neden olur.
Bazı unutkanlıklar normaldir.
Hafıza sistemimiz, bir dereceye kadar unutmanın normal olduğu bir şekilde yapılandırılmıştır. Bu bir kusur değil, bir özelliktir. Anıları korumak sadece metabolizmamızı zorlamakla kalmaz, aynı zamanda çok fazla gereksiz bilgi belirli anıların hatırlanmasını yavaşlatabilir veya engelleyebilir.
Ne yazık ki, neyin önemli olduğuna ve hatırlanması gerektiğine karar vermek her zaman bize bağlı değildir. Bunu bizim yerimize beynimiz yapar. Genel olarak, beynimiz sosyal bilgileri (en son dedikodu) tercih eder ancak soyut bilgileri (sayılar gibi) kolayca bir kenara bırakır.
Hafıza kaybı, tipik günlük yaşamınızı etkilemeye başladığında bir sorun haline gelir. Sağa veya sola dönmeyi hatırlayamıyorsanız bu büyük bir sorun değildir. Ancak, neden direksiyon başında olduğunuzu, nereye gitmeniz gerektiğini ve hatta nasıl araba kullanacağınızı unutmak normal değildir. Bunlar, bir şeylerin doğru olmayabileceğinin ve daha fazla araştırılması gerektiğinin işaretleridir.
Sonra hafif bilişsel bozukluk var
Yaşlanma ile ilişkili hafıza kaybı ile daha kaygı verici hafıza kaybı arasındaki yol, hafif bilişsel bozukluk olarak ortaya atılmıştır. Bozukluğun derecesi sabit kalabilir, iyileşebilir veya kötüleşebilir.
Bununla birlikte, bunama gibi gelecekteki nörodejeneratif hastalık riskinin arttığını (yaklaşık üç ila beş kat) gösterir. Her yıl, hafif bilişsel bozukluğu olan kişilerin yaklaşık yüzde 10-15’i bunama geliştirir.
Hafif bilişsel bozukluğu olan kişiler için, olağan faaliyetleri üstlenme yeteneği zamanla kademeli olarak ve daha önemli ölçüde etkilenir. Hafıza kaybının yanı sıra dil, düşünme ve karar verme becerileri ile ilgili başka sorunlar da eşlik edebilir.
Hafif bir bilişsel bozukluk teşhisi, iki ucu keskin bir kılıç olabilir. Bu, yaşlı insanların hafıza kayıplarının anormal olduğu endişelerini doğruluyor. Ayrıca bunamaya dönüşeceği endişelerini de artırıyor. Ancak potansiyel tedavinin araştırılmasını ve gelecek için planlamayı da sağlayabilir.
Yolunuzu kaybetmek erken bir belirteç olabilir
Navigasyon bozukluğunun, en yaygın bunama türü olan Alzheimer hastalığının erken bir belirteci olduğu düşünülmektedir. Manyetik rezonans görüntüleme (MRI) çalışmaları, bu dejeneratif hastalıktan ilk etkilenen alanların, mekansal çevremiz için önemli ölçüde anıları destekleyen alanlar olduğunu göstermiştir.
Bu nedenle, kaybolma durumlarında gözle görülür bir artış, gelecekte daha belirgin ve yaygın zorlukların bir uyarı işareti olabilir.
Yolunuzu bulma yeteneğindeki düşüşler ile bunama arasındaki tahmine dayalı bağlantı göz önüne alındığında, açıkları olabildiğince erken tespit etmek için standart testler geliştirmek ve kullanmak için bir teşvik vardır.
Şu anda, bilimsel literatür, kalem ve kağıt testleri ve sanal gerçeklikten gerçek hayattaki navigasyona kadar değişen çeşitli yaklaşımları tanımlamaktadır ancak henüz bir altın standart yoktur.
Hepimiz Bazen Hafızamızı Kaybederiz. Peki Hangi Durumda Bir Uzmana Başvurmalıyız?
Yol bulma yeteneği için bir vekil olarak sahne belleğini kullanan beş dakikalık bir test geliştirdik. Katılımcılardan ev resimlerini hatırlamalarını ve ardından öğrendikleri resimler ile bir dizi yeni ev resmi arasında ayrım yapma becerilerini test etmelerini istiyoruz.
Testin sağlıklı genç insanlarda, yol bulma yeteneğindeki doğal varyasyonları tahmin etmede işe yaradığını bulduk ancak şu anda testin yaşlı insanlardaki etkinliğini hâlâ değerlendiriyoruz.
Hafıza kaybınız tutarlı olduğunda yardım alın
Günlük hafıza kayıpları, gereksiz yere endişelenmemiz gereken bir şey olmasa da, bu bozukluklar daha belirgin ve tutarlı hale geldiğinde, örneğin hekiminizden profesyonel sağlık hizmeti tavsiyesi almak ihtiyatlı olacaktır.
Halen Alzheimer için bir tedavi bulunmamakla birlikte, erken teşhis, gelecek için plan yapmanıza ve bozukluğun daha hedefli yönetimine olanak sağlayacaktır.
OlivOliver Baumann, Yardımcı Doçent, Psikoloji Okulu, Bond Üniversitesi ve Cindy Jones, Davranış Bilimleri Doçenti, Bond Üniversitesi
Bu makale The Conversation’dan Creative Commons lisansı altında yeniden yayımlanmıştır.
Kaynak: Hepimiz Bazen Hafızamızı Kaybederiz. Peki Hangi Durumda Bir Uzmana Başvurmalıyız?
Derleyen: Simge Kara
Hepimiz Bazen Hafızamızı Kaybederiz. Peki Hangi Durumda Bir Uzmana Başvurmalıyız?