Dünyanın Yaratılışına Dair En Eski Tasvir 4 Bin 300 Yıllık Gümüş Bir Kupada Bulundu
Luvi Araştırmaları Vakfı araştırmacıları, İsrail’in Yahudiye Dağları’nda bulunan gümüş bir kupayı analiz ederek, üzerinde tasvir edilen sahnelere yeni bir yorum getirdiler.
Bilim insanlarına göre, eser yalnızca kaos ve düzen arasındaki mücadeleyi değil, aynı zamanda Güneş ve Ay’ın gökyüzünde gezindiği gizemli bir “ışık gemisini” de tasvir ediyor.
Göksel tekne kavramı antik dünyada yaygındı. Mısır mitolojisinde, güneş tanrısı Ra, her gece yeraltı dünyasındaki kaos güçleriyle savaşarak bir güneş mavnasıyla gökyüzünde seyahat ederdi.
Benzer imgeler, Orta Anadolu’daki Hitit tapınağı Yazılıkaya’daki kabartmalarda da bulunurdu; bu tapınak MÖ 1200 civarında inşa edilmiştir.
Bu fikir, kozmik düzene dair kadim bir anlayışı yansıtır: Gök cisimlerinin hareketi rastgele değil, ilahi güçler tarafından yönetilir. Tanrılar, her şeyin yolunda olduğundan emin olmak için özel bir “araç” üzerinde navigasyon kullanırlardı: gündüz geceyi takip eder, ayın evreleri birbirini takip eder ve mevsimler kendi sıralarını izlerdi.
1970 yılında Yahudiye Dağları’nda keşfedilen Ayn Samiya gümüş kupası, Kudüs’teki İsrail Müzesi’nde sergilenmektedir. Yaklaşık 4.300 yıllık bu kupa, eşsiz bir eserdir. Yakın Doğu geleneğinde dünyanın yaratılışının bilinen en eski tasviridir. Arkeologlar, kupada tasvir edilen sahnelere yeni bir yorum getirmişlerdir.
Yaklaşık 8 santimetre yüksekliğindeki kupa iki sahneyi tasvir ediyor. Bir tarafında, palmiye yapraklarıyla kaplı bir insan gövdesi iki boğanın gövdesine bitişik. Gövde, küçük bir güneşin üzerinde asılı duruyor ve devasa bir yılanla karşı karşıya.
Diğer tarafında ise, iki kişi üzerinde güneş bulunan yarım daire biçimli bir nesne taşıyor ve ayaklarının dibinde bir yılan yatıyor. Eserin yazarları, bu yarım daire biçimli nesneyi bir “ışık gemisi” olarak yorumluyorlar; düzenin kaosa galip gelmesinden sonra, güneş ve ayın gökyüzünde seyahat etmek için kullandığı bir göksel gemi.

“İkonografinin kilit unsuru, sağda iki insan figürünün taşıdığı gemidir. Bunu bir ışık teknesi, göksel bir gemi olarak yorumladık. Bu, antik Yakın Doğu’nun her yerinde, Mezopotamya’da, Mısır’da ve ayrıca Anadolu’da bulunan bir semboldür,” diye açıklıyor Luvi Araştırmaları Vakfı Başkanı ve çalışmanın yazarlarından Dr. Eberhard Zangger.
Dünyanın kaostan yaratılması

Kupa bir mezar çukurunda bulundu. Mezarda bulunan çanak çömleklere dayanarak MÖ 2200 civarına tarihlendiği belirlendi. Kupa, mezardaki tek gerçekten değerli eşyaydı ve içinde 16 seramik kap, üç adet dört kollu kandil, bir ok ucu ve kehribar boncuklar da vardı. Belli ki kupa yerel olarak üretilmemiş ve uzaklardan getirilmişti.

İkonografinin bazı kısımları, MÖ 2300’lere tarihlenen antik Babil’deki kil tabletler ve kabartmalardaki imgeleri yansıtmaktadır. İkonografi Babil dönemine ait olsa da, bu, kadehin orada yapıldığı anlamına gelmez; o dönemde Orta Doğu, insan ve malların hareketli olduğu birleşik bir kültürel bölge olduğundan, Kuzey Suriye’de yapılmış olabilir.
Araştırmacılar, bir sahnenin kozmosun oluşumundan önceki halini, yani kaosu, yani hayvanların ve insanların yeni doğan güneşle kaynaşmasını tasvir ettiğine inanıyor. Diğeri ise, göksel bir teknenin yıldızların hareketini belirleyerek gündüz ve geceyi, mevsimleri ve ayın evrelerini yarattığı düzenli bir kozmosu tasvir ediyor. Dünyanın yaratılışının bir parçası olarak kaos ve düzen, gündüz ve gece arasındaki bu ayrım, Yaratılış Kitabı da dahil olmak üzere bölgeye ait diğer antik metinlerde de anlatılıyor.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Dünyanın Yaratılışına Dair En Eski Tasvir 4 Bin 300 Yıllık Gümüş Bir Kupada Bulundu
