Dönme Hareketi Olmayan Antik Bir Galaksiyi Keşfeden Gökbilimciler Şaşkına Döndü
Büyük Patlamadan yaklaşık 2 milyar yıl sonra oluşmuş devasa bir galaksi, dönme belirtisi göstermediği için gökbilimcileri şaşırtıyor.
James Webb Uzay Teleskobu’nu kullanan gökbilimciler, evrenin erken dönemlerinden kalma, bilim insanlarının bulmayı beklediği bir şeyin eksik olduğu sıra dışı bir galaksi tespit ettiler: dönüş.
Araştırmacılar, galaksilerin genel olarak oluşum aşamasında yerçekimi ve içeri doğru akan gaz akımları tarafından yönlendirilerek dönmeye başladığını söylüyor. Ancak XMM-VID1-2075 olarak bilinen bu uzak galaksi, bu hareketin belirtilerini göstermiyor ve bu da onu beklenmedik bir keşif haline getiriyor.
Bu bulgu, 4 Mayıs’ta Nature Astronomy dergisinde yayınlanan bir çalışmada açıklandı . Çalışmanın baş yazarı, Kaliforniya Üniversitesi, Davis Fizik ve Astronomi Bölümü’nde araştırma görevlisi olan Ben Forrest, belirgin bir dönüşü olmayan galaksilerin genellikle kozmik tarihin çok daha sonraki dönemlerinde görüldüğünü söyledi.
Forrest, “Özellikle bu örnekte herhangi bir dönme belirtisi görülmedi, bu da şaşırtıcı ve çok ilginçti,” dedi.
Erken Evren Galaksisi Beklentileri Zorluyor
Galaksi oluşumuna dair mevcut modeller, genç galaksilerin madde toplarken doğal olarak dönmeleri gerektiğini öne sürüyor. Ancak milyarlarca yıl boyunca, galaksiler arasındaki tekrarlanan birleşmeler bu hareketi bozabilir veya kısmen ortadan kaldırabilir.
Bu sürecin son derece uzun sürdüğüne inanılıyor. Bu nedenle, evren henüz 2 milyar yaşından küçükken bu özelliklere sahip bir galaksi bulmak gökbilimcileri şaşırttı.
Yakındaki dev galaksiler bazen düzenli bir dönüş göstermez ve bunun yerine rastgele birçok yönde hareket eden yıldızlar içerirler. Bilim insanları bu davranışı genellikle uzun bir çarpışma ve birleşme geçmişine sahip galaksilerle ilişkilendirirler.
Devasa Antik Galaksi Yıldız Oluşumunu Zaten Durdurdu
Forrest ve MAGAZ3NE (z>3 Yakın Kızılötesi’deki Büyük Antik Gökadalar) araştırmasında yer alan meslektaşları, Webb teleskobunu kullanmadan önce, Hawaii’deki WM Keck Gözlemevi ile XMM-VID1-2075’i zaten gözlemlemişlerdi.
Daha önceki gözlemler, galaksinin kendi zamanı için zaten çok büyük olduğunu ve Samanyolu’ndan birkaç kat daha fazla yıldız içerdiğini ortaya koymuştu . Veriler ayrıca galaksinin büyük ölçüde yeni yıldız üretmeyi durdurduğunu da gösterdi.
Forrest, “Daha önceki MAGAZ3NE gözlemleri, bunun evrenin erken dönemlerindeki en büyük galaksilerden biri olduğunu, Samanyolu galaksisinden birkaç kat daha fazla yıldıza sahip olduğunu ve artık yeni yıldız oluşturmadığını doğrulamıştı; bu da onu takip gözlemleri için cazip bir hedef haline getiriyor,” dedi.
James Webb Galaksi Hareketini Ölçüyor
Araştırma ekibi daha sonra James Webb Uzay Teleskobu’nu kullanarak XMM-VID1-2075 ve yaklaşık aynı döneme ait diğer iki galaksiyi daha ayrıntılı olarak inceledi. Webb, gökbilimcilerin her galaksi içindeki madde hareketini ölçmelerine olanak sağladı.
Forrest, “Bu tür çalışmalar, daha yakın ve daha büyük oldukları için yakındaki galaksilerle çokça yapıldı, bu nedenle bu tür çalışmaları yerden yapmak mümkün, ancak yüksek kırmızı kaymalı galaksilerle yapmak çok zor çünkü gökyüzünde çok daha küçük görünüyorlar,” dedi. “(James Webb Uzay Teleskobu) bu tür çalışmalar için gerçekten sınırları zorluyor.”
İncelenen üç galaksiden birinde belirgin bir dönüş gözlemlenirken, diğerinde daha düzensiz bir hareket görüldü ve XMM-VID1-2075 ise genel bir dönüş olmaksızın rastgele bir hareket sergiledi.
Forrest, “Bu, yerel evrendeki en büyük galaksilerden bazılarıyla tutarlı, ancak bunu bu kadar erken bulmak biraz şaşırtıcıydı,” dedi.
Olası Antik Galaksi Çarpışması
Gökbilimciler şimdi bu galaksinin bilim insanlarının “yavaş dönen” olarak tanımladığı bir yapıya bu kadar kısa sürede nasıl dönüştüğünü belirlemeye çalışıyorlar.
Bir açıklama, galaksinin neredeyse zıt yönde dönen başka bir galaksiyle büyük bir çarpışma yaşamış olabileceği yönündedir. Böyle bir olay, sistemin dönüşünün büyük bir kısmını bozmuş veya ortadan kaldırmış olabilir.
Araştırmacılar, Webb’in gözlemlerinin bu fikri destekleyebileceğine inanıyor.
Forrest, “Bu özel galaksi için, yan tarafta büyük bir ışık fazlalığı görüyoruz. Bu da sisteme giren ve sistemle etkileşime girerek dinamiklerini potansiyel olarak değiştiren başka bir cismin varlığına işaret ediyor,” dedi.
Dönmeyen Daha Fazla Galaksi Arayışı
Ekip, evrenin erken dönemlerinde XMM-VID1-2075 gibi diğer galaksileri aramaya devam etmeyi planlıyor. Bilim insanları daha sonra bu keşifleri bilgisayar simülasyonlarıyla karşılaştırarak, Büyük Patlamadan kısa bir süre sonra galaksilerin nasıl evrimleştiğini daha iyi anlayabilirler.
Forrest, “Bazı simülasyonlar, evrenin çok erken dönemlerinde bu dönmeyen galaksilerden çok az sayıda olacağını öngörüyor, ancak bunların oldukça nadir olacağını tahmin ediyorlar. Dolayısıyla bu, bu simülasyonları test etmenin ve bunların ne kadar yaygın olduğunu gerçekten anlamanın bir yoludur ve bu da evrim teorilerimizin doğru olup olmadığı konusunda bize bilgi verebilir” dedi.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Dönme Hareketi Olmayan Antik Bir Galaksiyi Keşfeden Gökbilimciler Şaşkına Döndü