Dev Bir Göktaşı Çarpması 3,26 Milyar Yıl Önce Yaşamın İlerlemesine Yardımcı Oldu
Dünya her zaman uzaydan gelen taşların bombardımanına maruz kalmıştır. Yine de Güneş Sistemi tarihinin daha erken dönemlerinde etrafta daha fazla taş uçuştuğunu söylemek doğru olur. Bir grup araştırmacı 3,26 milyar yıl öncesine ait bir meteor çarpması üzerinde çalışmaktadır. Bu kayanın dinozorları yok edenden 200 kat daha büyük olduğunu hesapladılar. Bu olay okyanusları karıştıran tsunamileri tetiklemiş ve karadaki kalıntıları temizlemiş olabilir. Yeni ortaya çıkan organik madde organizmaların gelişmesini sağladı.
Göktaşı çarpmaları yaygın bir olaydır ve uzaydan gelen bu kayaların atmosferde vızıldadığını görmek olağandışı değildir. Dev meteor çarpmaları Dünya’nın jeolojik tarihinin önemli bir parçası haline gelmiştir. Çarpmalar, yaşamı yok edebilecek, orman yangınları, tsunamiler yaratabilecek ve atmosfere toz püskürtebilecek devasa miktarlarda enerji açığa çıkarır. Yaklaşık 66 milyon yıl önceki Chicxulub çarpması belki de en iyi bilinen çarpmalardan biridir ve dinozorları yok etmiştir. Bu gezegenler arası gezginlerin incelenmesi, insan yaşamına tehdit oluşturan potansiyel çarpmalardan kendimizi korumaya çalıştığımız için zorunludur.
Bu gibi çarpışmaların Dünya’nın gelişimi ve yaşam için uygunluğu üzerinde büyük bir etkisi olmuştur. Archean Eon’dan gelen kayalar üzerinde yapılan jeolojik çalışmalar, çapı en az 10 km olan 16 büyük çarpışma ortaya çıkarmıştır. Çarpışma anında etkiler yıkıcı olabilir, ancak zaman içinde, iyi anlaşılmamış olsa da yaşam için faydaları olabilir. Earth, Atmospheric and Planetary Sciences dergisinde yayınlanan bir makalede, Harvard Üniversitesi’nden Nadja Drabon liderliğindeki ekip 3.26 milyar yıl önceki bir olaydan kalan kayaları inceliyor.
S2 olayı olarak bilinen çarpışmanın 37 ila 58 km çapında karbonlu bir kondrit olduğuna inanılmaktadır. Güney Afrika üzerinde patladığı ve enkazının okyanusa düşerek dev tsunamilere neden olduğu düşünülmektedir. Çarpma demir(II) bakımından zengin derin sularla demir(II) bakımından fakir sığ suları karıştırmıştır. Ayrıca suların ısınmasına yol açarak yüzey suyunun kısmen buharlaşmasına ve kıyı bölgelerinde erozyonun geçici olarak artmasına neden olmuştur.
Çarpmanın belki de en değerli etkilerinden biri, Dünya’nın yaşam için elverişliliği üzerinde olumlu bir etkiye sahip olan fosforun atmosfere enjekte edilmesiydi. S2 olayının neden olduğu tabakanın üzerindeki kaya katmanlarının incelenmesi, mikrobiyal yaşamın gelişmesine yardımcı olan besin ve demir miktarının arttığını ortaya koymaktadır.
Bu çalışma, dev çarpmaların yaşamın gelişimine nasıl yardımcı olabileceğinin daha net anlaşılmasına yardımcı olmuştur. Elbette bu durum çarpmanın boyutuna, türüne, malzemesine ve olaydan önceki atmosfer koşullarına bağlıdır. S2 olayının erken yaşam, özellikle de deniz yaşamı üzerinde oldukça karışık bir etkisi olduğu görülmektedir. Genel olarak bazı yaşam biçimleri olumlu etkilenirken, diğerleri zorluklarla karşılaşmış gibi görünmektedir. Hayatta kalmak için güneş ışığına ihtiyaç duyan deniz yaşamı (fototroflar) karanlıktan etkilenirken, daha düşük derinliklerde yaşayanlar daha az etkilenmiştir. Atmosferin zararlı etkileri muhtemelen sadece birkaç yıl süren kısa süreli bir etki olmuş, ardından hızla toparlanarak deniz yaşamı üzerinde sadece geçici bir etkiye neden olmuştur. Ancak atmosfere fosfor enjekte edilmesinin yaşam üzerinde çok daha uzun vadeli faydalı etkileri olabilirdi.
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Dev Bir Göktaşı Çarpması 3,26 Milyar Yıl Önce Yaşamın İlerlemesine Yardımcı Oldu
5.000 Yıllık Dini Bir Yapı Ortaya Çıkarıldı: ‘Akıl Almaz’ Keşif
5.000 Yıllık Dini Bir Yapı Ortaya Çıkarıldı: ‘Akıl Almaz’ Keşif