Beyaz Cüceler Hala Yanıyor

Beyaz Cüceler

Beyaz Cüceler Hala Yanıyor

Bu hafta astronomi haberlerinde, bazı beyaz cücelerin hala yandığını ve neredeyse 12 milyar ışıkyılı uzaklıktaki kara deliklerden X-ışınları görüntülediğini öğreniyoruz.

Yıldızlar ömürlerinin sonuna yaklaştıklarında yanmayı bırakırlar. Yerçekimi baskısını savuşturmak için nükleer füzyon olmadan, çoğu yıldız beyaz cücelere çökmeden önce dış katmanlarını döker.

Dünya’dan daha büyük olmayan bu ezilmiş kalıntılar, elektron dejenerasyonunun egzotik fiziği aracılığıyla kendilerini daha fazla çöküşe karşı destekler. Ama enerji ya da ışık kaynakları yoktur. Yavaş yavaş soğumalı ve kararmalılar, işte teori böyle söyler.

Şimdi, iki eski kümenin morötesi Hubble Uzay Teleskobu gözlemleri, beyaz cücelerin sürekli soğumasının o kadar da sabit olmadığını gösteriyor. Ve bunun nedeni, bazılarının aslında hala yanmasıdır.

Küresel kümeler M3 ve M13, her ikisi de yaklaşık 13 milyar yaşındadır. Ancak kümelerin yaşı ve görünümü benzer olmasına rağmen, Jianxing Chen (Bologna Üniversitesi, İtalya) ve meslektaşları M13’ün fazladan beyaz cüceleri olduğunu keşfetti. Bu bolluğun nedeni olarak kümedeki nispeten daha fazla sayıdaki cılız yıldızlardan, Güneş’in kütlesinin yaklaşık yarısından daha azına sahip olanlardan kaynaklandığını gösteriyorlar. Çöktükten sonra bile, bu yıldızlar daha sonra yanmak için bir hidrojen zarfı tutacaklar – aslında, onları çağlar boyunca sıcak tutan bir termonükleer füzyon güvenlik örtüsü oluşturuyorlar.

M13’teki beyaz cücelerin yaklaşık %70’i yavaş yanan türdendir ve yüzeylerinde hala hidrojen kaynaştırmaktadır. Bulgu, beyaz cücelerin atıl, sonsuza dek soğuyan közler olduğu fikrini altüst ediyor. Hubble Uzay Teleskobu basın bülteninde ve Nature Astronomy’de daha fazlasını okuyun. Linki aşağıda verilmiştir.

X-Işını Büyüteç

Chandra X-ışını Gözlemevi, süper kütleli bir kara delikten 12 milyar yıl yol kat etmiş 24 X-ışını fotonu tespit etti. Aslında, kozmik bir büyüteç gibi davranan ve bazı fotonları Dünya’ya yönlendiren araya giren bir galaksi olmasaydı bundan daha azını görebilirdik.

Yine de sadece iki düzine fotonla Daniel Schwartz (Astrofizik Merkezi, Harvard & Smithsonian) ve meslektaşları, MGB 2016+112 olarak bilinen X-ışını yayan sistemin doğasını ortaya çıkardılar. En olası senaryo, iki galaksinin Büyük Patlama’dan yaklaşık 2 milyar yıl sonra bir araya gelmesi ve bunların süper kütleli kara deliklerinin birleşme sürecinde olmasıdır. Birçoğu, çifti çevreleyen dönen gazda emilen bol miktarda X-ışını yayarlar. Kara delikler şu anda birbirlerinin yörüngesinde 650 ışıkyılı uzaklıktadır. Sonunda, bu güçlü ikili birleşecek ve bu süreçte yerçekimi dalgaları yayacak.

Gökbilimcilerin gördüklerinin aslında ikinci bir kara delik yerine tek bir kara delik ve onun bin ışıkyılı uzunluğundaki jetinin başlangıcı olması da mümkündür. Sonraki spektroskopiler, bu iki senaryo arasında ayrım yapılmasına yardımcı olacaktır.

Bu sistem hakkında daha fazla bilgi Chandra basın bülteninde ve çalışma ön baskısında mevcuttur.

https://chandra.si.edu/press/21_releases/press_083121.html

Kaynak: Sky & Telescope, 8 Eylül 2021 by MONICA YOUNG

Çeviri : M.Mustafa Çiftçioğlu

Beyaz Cüceler Hala Yanıyor

0 Paylaşımlar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Solve : *
28 + 16 =


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Çok Okunan Yazılar