Avrupa’nın Tarım Tarihinde Çığır Açan Keşif: İsviçre’de 7.000 Yıl Öncesine Ait En Eski Saban İzleri Ortaya Çıktı
İsviçre’nin Sion kentindeki Anciens Arsenaux alanında yapılan kazılar, Avrupa’daki tarih öncesi tarımı anlama şeklimizi sonsuza dek değiştirdi. Neolitik çiftçilerin, en eski saban izlerinden bin yıl öncesine dayanan 5,100 ila 4,700 yıl önce sabanları çalıştırmak için hayvan çekişini kullandıklarını gösteren ikna edici kanıtlar ortaya çıkmıştır.
Paralel oluklar ve zemin izleri, toprakta sürüklenen bir saban tarafından yapılanlarla uyumludur. Alanda keşfedilen toynak izleriyle birlikte bunlar, sığırların burada tarımın hizmetinde evcilleştirildiğine işaret etmektedir.
Bu keşiften önce, Avrupa tarımında hayvanların saban benzeri aletleri çekmek için kullanıldığına dair en belirgin kanıtlar Danimarka ve Kuzey Almanya’da bulunan ve yaklaşık 3,700 yıl öncesine dayanan yerleşimlerden geliyordu.
Hayvan kemiklerinden elde edilen önceki kanıtlar, MÖ yedinci binyıldan bu yana Anadolu ve Balkanlar gibi bölgelerde çekiş için zaman zaman sığır veya öküz kullanıldığına işaret ederken, bu keşif tarih öncesi arkeolojide yaygın saban tarımının ilk somut kanıtıdır. Bu bulgular ve daha fazlası Humanities Social Science Communications dergisinin son sayısında ayrıntılı olarak yayımlandı.
Neolitik Anciens Arsenaux ve Saban İzleri
İsviçre’nin Valais Kantonu’na bağlı Sion kentinde yer alan Anciens Arsenaux alanı, kentin içinden geçerek Rhône Nehri’ne dökülen bir Alp akarsuyu olan Sionne’nin alüvyon konisi üzerinde yer almaktadır. Valais Kanton Arşivleri için 2017 yılında yapılan kazıda, 800 metrekarelik (8,600 fit kare) bir alan ortaya çıkarılmış ve bu alan, birbirini takip eden insan yerleşim katmanları ve on metre (33 fit) kalınlığında önemli bir alüvyon birikimiyle karakterize edilmiştir.
Araştırma bulguları, alandaki yerleşim seviyelerinin, kapsamlı çalışmalarla belgelendiği üzere, MÖ 5200 ila 3500 yılları arasında olduğu tahmin edilen Neolitik dönemin önemli bir bölümünü kapsadığını göstermektedir.
Bu alüvyon birikintilerinin varlığı bu keşfi kolaylaştırmıştır. Eski saban izlerinin geçici olduğu ve erozyon ya da sonraki tarımsal faaliyetler nedeniyle kolayca silinebildiği bilinmektedir. Sion’daki olukların varlığı, çevredeki akarsu çökeltilerinin hızlı bir şekilde örtülmesine ve toprak katmanları içindeki oluk izlerinin etkili bir şekilde korunmasına bağlanabilir.
“Saban izleri en somut, yaygın ve ikna edici kanıtlardır. Çevredeki tortulardan farklı bir doku ve renkte tortuyla dolu doğrusal çöküntülerden oluşurlar. Bu izler düzinelerce metre boyunca takip edilerek paralel veya çapraz geçişli ağlar oluşturabilir. Bu izler, belirli bir aletin kullanıldığına, ard ve onun öküz gibi güçlü bir hayvan tarafından çekildiğine işaret etmektedir.”
Araştırmacılar, bu toprak bozulmalarının üstünde ve altında bulunan organik malzemeler üzerinde detaylı radyokarbon tarihlendirmesi yaparak bu kanıtları erken Neolitik döneme kesin olarak tarihlendirdi. Arkeonews’in haberine göre bu bulgular, Avrupa’nın alpin bölgelerinde tarımın başlamasından kısa bir süre sonra tarımda hayvan çekişinin erken ortaya çıkışına ışık tutuyor. Görünüşe göre hayvan çekiciliği, daha sonraki bir adaptasyondan ziyade kıta çapında neolitikleşmenin erken süreçlerinin ayrılmaz bir bileşeni olmuştur.
Erken Evcilleştirmenin Büyük Önemi
Yalnızca insan emeğine ve el aletlerine dayanan tarımla karşılaştırıldığında, saban çekmek için hayvan gücünün kullanılması insanlık tarihi ve gelişimi açısından önemli bir teknolojik ve kültürel yeniliğe işaret etmektedir. Bu ilerleme büyük olasılıkla tarımsal verimliliği ve üretim fazlasını artırmış, ayrıca çok daha geniş alanların ekilmesine olanak sağlamıştır.
“Dolayısıyla Anciens Arsenaux yerleşimi, Alp yayında hayvan gücünün erken dönem kullanımını belgelemektedir; bu kullanım, bölgede daha yakın ya da çağdaş bağlamlarda İtalya’daki Aosta-Saint-Martin-de-Corléans (MÖ 4300-4000’den önce) ve İsviçre’deki Chur-Welschdörfli’de (MÖ 3500’den önce) zaten kaydedilmiştir.”
Birçok erken tarım toplumunda, ortaya çıkan üretim fazlasının ekonomik tabakalaşmaya ve sosyal karmaşıklığa katkıda bulunduğuna inanılmaktadır. Üretim fazlası aynı zamanda daha fazla göçebe yerleşime izin vererek daha önce hareketli olan toplumların giderek daha fazla çocuk sahibi olmasını sağlamış ve bu da ilk nüfus patlamalarına yol açmıştır.
Çalışmanın yazarlarına göre, Sion’da keşfedilen saban izlerinin tarihlendirilmesi, Neolitik Avrupa’da tarımın yayılması sırasında tarımsal yoğunlaşmanın hızı ve toplumsal etkileri ile ilgili uzun süredir devam eden teorilerin yeniden değerlendirilmesine yol açıyor.
Araştırmacılar ayrıca, “Hayvan çekiciliği, Neolitik dönemde ekonomik ve sosyal gelişim üzerinde, özellikle de artan üretim ve ardından gelen servet eşitsizliği açısından önemli etkileri olabilecek önemli bir yeniliktir” açıklamasında bulundu.
Araştırmacılar, hayvan çekişini kullanarak daha geniş tarlaları işleyebilme becerisinin, daha sonraki devrimsel bir gelişme olarak değil, erken bir dönemde ortaya çıkmış olabileceğini öne sürüyorlar. Bölgenin önemli bir dağ vadisindeki konumu, saban kullanımına dair kanıtların hızla benimsenmesini ve korunmasını kolaylaştırmış olabilir. LBV Magazine, Neolitik tarımın başlangıçta yerleştiği geniş Avrupa ovalarındaki erken analog izlerin, daha sonraki erozyon ve yoğun tarımsal faaliyetler nedeniyle silinmiş olabileceğini bildiriyor.
Arkeoloji ekibi şimdi İsviçre ve İtalya’daki benzer dağlık ortamlarda ek kazılar yapmayı planlıyor. Bu araştırma, tarımda hayvan çekişinin kökenlerini daha fazla araştırmayı ve Neolitik toplumların erken tarımsal uygulamalarına ilişkin ek bilgiler sağlamayı amaçlıyor.
Üstteki resim: Alanda bulunan ve Avrupa’daki en eski saban izlerinin (sol üstte) yanında bulunan öküz ve keçi toynak izleri, tarımda Neolitik Devrim’in çok erken dönemlerinde sığır evcilleştirmenin var olduğunun kanıtıdır.
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: Avrupa’nın Tarım Tarihinde Çığır Açan Keşif: İsviçre’de 7.000 Yıl Öncesine Ait En Eski Saban İzleri Ortaya Çıktı
Rabana-Merquly: Antik Pers İmparatorluğunun Kayıp Tapınağı mı?
Rabana-Merquly: Antik Pers İmparatorluğunun Kayıp Tapınağı mı?
Avrupa’nın Tarım Tarihinde Çığır Açan Keşif: İsviçre’de 7.000 Yıl Öncesine Ait En Eski Saban İzleri Ortaya Çıktı