And Dağları’nda Devrim Niteliğinde Bir Keşif
Şaşırtıcı GeoPACHA yazılımı And arkeolojisini geliştiriyor. Yeni ve yenilikçi web uygulaması, araştırmacıların Güney Amerika’nın And dağlarındaki arkeolojik özellikleri daha önce hiç olmadığı kadar yüksek hassasiyetle ve daha büyük ölçekte haritalandırmasına olanak tanıyor.
And Kültürü, Tarihi ve Arkeolojisi için Jeo-uzamsal Platform ya da GeoPACHA, Peru’nun orta, güney ve kıyı kesimlerindeki dağlık bölgelerin geniş alanlarını kapsayan yüksek çözünürlüklü uydu görüntülerini toplar ve koordine eder. GeoPACHA sitesine, arkeolojik açıdan önemli kalıntıları ve oluşumları tespit etmek için gerekli eğitime sahip araştırmacılar tarafından her yerden erişilebilir.
And arkeolojisinde daha önce keşfedilmemiş ve bulunmayı bekleyen binlerce özellik olabilir. Tek bir yeni arkeolojik alanın keşfi heyecan verici olsa da, yeni GeoPACHA uygulaması etrafında bu kadar çok vızıltı yaratan şey, tanımlanabilir dağılım modellerinde bu tür birçok alan bulma fırsatıdır.
Şimdiye kadar GeoPACHA bu süregelen muamma için ideal bir çözüm olduğunu kanıtladı. Dr. Wernke ve Dr. Van Valkenburgh’a, ilk GeoPACHA veri setlerini incelerken geçmiş And uygarlıklarını inceleyen diğer araştırmacılar da katıldı ve Peru’nun en dağlık arazisinde İspanyol öncesi yerleşim ve bina modelleri hakkında şimdiden çok şey öğrenildi.
Araştırma kapsamındaki tüm alanların haritası
Uydu Tabanlı And Arkeolojisinin Geleceği Geldi
Antiquity dergisinde yayınlanan özel bir makale koleksiyonunda, GeoPACHA görüntülerini analiz eden araştırmacılar, Peru And Dağları’nda yeni tamamladıkları araştırmaların sonuçlarını bildiriyor. Halihazırda öğrenilenler And arkeolojisi ve antropolojisi uygulamalarını hızla dönüştürüyor, çünkü bilim insanları nihayet kayalık, gizli manzaralarına ayrıntılı olarak ve yüzlerce mil boyunca bakabiliyorlar. Uyduların sağladığı bakış açısıyla, yeni keşfedilen alanlar arasında geçmişte bu kadar belirgin olmayan bağlantıların izini sürüyorlar.
Yeni çalışmaların yazarları, “Görüntü tabanlı araştırma, saha tabanlı araştırma yöntemleriyle toplananları tamamlayan arkeolojik veri setleri üretebilir ve analiz kapsamını bölgelerin ötesine genişletebilir” açıklamasında bulundu. “GeoPACHA’yı kullanan ekipler, projeler arası karşılaştırmalara, analizlere ve sentezlere olanak tanıyan ortak bir veri şeması ve arayüz aracılığıyla soruna özgü araştırma sorularını takip ediyor.”
Bu yeni platformla ilgili en önemli yeniliklerden biri, analize yardımcı olmak için yapay zeka araçlarını içermesi. Vanderbilt Üniversitesi’nden arkeolog James Zimmer-Dauphinee liderliğindeki bir uzman ekibi, Antiquity makalelerinden birinde “Uydu görüntülerinin manuel olarak incelenmesi emek ve zaman gerektirir ve düşük hedef yaygınlığı yanlış hata (yanlış negatifler) olasılığını önemli ölçüde artırır” diye yazdı.
Yapay zeka kullanarak elde ettikleri ilk sonuçların “gelecekteki araştırmaların, yapay zeka destekli bir araştırma yapmak ve veri bütünlüğünü ve sağlamlığını artırmak için manuel ve otomatik yöntemleri birleştiren hibrit bir yaklaşımdan yararlanabileceğini gösterdiğini” belirttiler.
And Dağları’ndaki arkeolojik özelliklerin hava fotoğrafları. (Şekil yazarlara aittir; görüntü telif hakkı Maxar’a aittir, NextView Son Kullanıcı Lisans Sözleşmesi kapsamında çoğaltılmıştır. James Zimmer-Dauphinee / Antiquity Publications Ltd)
İlk GeoPACHA Anketi Sonuçları Açıklandı ve Çıkarımlar Çok Derin
GeoPACHA sistemi, And arkeolojisindeki çeşitli ve mekânsal olarak ayrılmış yüzey özelliklerini incelemek ve çapraz referanslama yapmak için olağanüstü derecede faydalı olduğunu kanıtlamıştır. Yeni yayınlanan iki Antiquity çalışmasında, ilkinde Vanderbilt Üniversitesi’nden Dr. Giles Spence Morrow ve ikincisinde Pittsburgh Üniversitesi’nden Dr. Elizabeth Arkush liderliğindeki arkeoloji araştırmacıları ekipleri, sırasıyla Peru’nun kuzey kıyı ve güney-orta dağlık bölgelerindeki tepe kalelerinin dağılımını tanımlamaktadır.
Bu sağlam savunma yapıları, Orta Ufuk Dönemi (MS 500-1000) ve Geç Orta Dönem (MS 1000-1450) boyunca veya İspanyol Fethi’nden önceki son birkaç yüzyılda (Peru’daki İspanyol istilaları MS 1526’da başlamıştır) Peru’da yaşayan Andes halkı tarafından inşa edilmiştir.
Arkush tarafından yüzey araştırmasında tespit edilen iki tepe kalesi veya pukara. (Ryan Smith ve ChristopheDelaere / ALTI-plano / Antiquity Publications Ltd).
Birbiriyle bağlantılı bu iki çalışmanın ikincisinde araştırmacılar 58.000 mil karelik (151.103 kilometre kare) bir alana yayılmış tepedeki kaleleri analiz ettiler. Bu, hem uydu ölçme teknolojisinin hem de görüntülerini toplayan ve işleyen yeni GeoPACHA koordinasyon sisteminin ne kadar geniş bir alana yayıldığını göstermektedir.
Antiquity’de yeni yayınlanan bir başka ilgi çekici GeoPACHA çalışmasında, Lima’daki Peru Mühendislik ve Teknoloji Üniversitesi’nden antropolog Dr. Giancarlo Marcone liderliğindeki araştırmacılar, ‘loma’ olarak bilinen dağınık And vahalarında yaşayan eski halkların yerleşim düzenleri hakkında çok sayıda yeni ayrıntı ortaya koyuyor.
İspanyol öncesi dönemlerde bu yemyeşil alanlarda gerçekte kaç kişinin yaşadığı hakkında şimdiye kadar çok az şey biliniyordu. Ancak GeoPACHA görüntüleri, Lima yakınlarındaki And Dağları kıyı şeridi boyunca uzanan bu bitki örtüsü parçalarının pek çoğunda insan faaliyeti ve yerleşim izleri göstererek, yerli halkın çoğunlukla kurak ve ıssız bir bölgede nasıl hayatta kaldığını ortaya koymuştur.
Antiquity’de tartışılan bir başka büyüleyici GeoPACHA çalışmasında, Dr. Van Valkenburgh ve Wernke ile Brown Üniversitesi’nden meslektaşları Dr. Bethany Whitlock, Peru’nun orta iç kesimlerindeki Huancavelica bölgesinde İspanyol öncesi pastoralist yerleşimlerin dağılımı hakkında kapsamlı yeni bilgiler açıkladılar.
Araştırmacılar, GeoPACHA görüntülerini inceleyerek yerli ağılların ve pastoralist yerleşimlerin “kolonyal ve günümüz yerleşimlerinin etrafında kümelendiğini ve pastoral altyapı ile çok yıllık bitki örtüsü arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğunu” keşfetti. Bu durum, Peru And Dağları’nın eski sakinlerinin sığır otlatmak ve insan yerleşimleri için bölgedeki en verimli alanları başarıyla belirlediğini ve daha sonraki işgalcilerin de onların izinden gittiğini gösteriyor.
Devrim Niteliğinde Bir Teknoloji Serbest Bırakıldı
GeoPACHA araştırmalarının ilk sürprizlerinden biri, Peru And Dağları’ndaki eski toplulukların araziye eşit bir şekilde dağılmadığının keşfedilmesidir. Şimdiye kadar araştırılan alanın yaklaşık yüzde 95’inde insan yerleşimi ya da faaliyetine dair hiçbir iz bulunamamıştır.
Dolayısıyla GeoPACHA’nın And arkeolojisinde eski And halklarının faaliyetlerine ilişkin daha önceki bazı varsayımları şimdiden altüst ettiği görülüyor ki bu da teknolojinin devrim niteliğindeki etkilerinin altını çiziyor.
Yeni elde edilen GeoPACHA verileri, bu tür arkeolojik odaklı uygulamaların başarabilecekleri konusunda buzdağının sadece görünen kısmı. Uydular artık yerkürenin her alanını fotoğraflıyor ve GeoPACHA’nın başarısına ilişkin haberler yayıldıkça başka yerlerdeki arkeologlar da kaçınılmaz olarak bu son derece verimli ve etkileyici teknolojinin kendi versiyonları üzerinde çalışmaya başlayacaktır.
Kaynak: https://www.ancient-origins.net
Derleyen: Figen Berber