Afrika’dan Gelen Homo Sapiensler Doğu Asya’ya Yerleşti, Ancak İki Farklı Yoldan Gittiler
Homo sapiens’in kökeni ve yayılımı teorisinde, önce yaygın olarak sonra da giderek daha nadiren iki rakip model tartışılmıştır: çok bölgeli evrim ve “herkes Afrika’dan çıktı”.
Afrika modelinin bilimsel fikir birliği olduğu söylenebilirken, çok bölgeli modelin savunucuları hala varlığını sürdürmektedir.
Tokyo Üniversitesi’nden bilim insanları Homo sapiens’in Doğu Avrasya’daki kökenlerini ve yayılma senaryolarını araştırdı.
Ekip, göç yollarının, arkaik insanlardan gelen genetik katkıların ve çevreye adaptasyonun modern popülasyonların şekillenmesine nasıl yardımcı olduğunu araştırdı ve bir köken teorisinde çözülmesi zor bir kusur buldu.
“Hepsi Afrika’dan çıktı” insan kökenleri modeli, Homo sapiens’in Afrika’da ortaya çıktığını ve oradan dünyaya yayıldığını varsayar. Bu model, özellikle genomik araştırmalardaki ilerlemeler nedeniyle son 30 yıldır baskın bilimsel fikir birliği olmuştur.
Çok bölgeli evrim modelleri, modern insanların aynı anda birkaç bölgedeki arkaik popülasyonlardan türediğini varsaymaktadır. Çok bölgeli evrim modelinin ana dezavantajı, dünya çapında birden fazla popülasyonda bağımsız olarak meydana gelen beyin büyümesine yol açan özdeş mutasyonların çok düşük olasılığıdır.
Çok bölgeli evrim daha önce Batı biliminde ele alınmış olsa da, şu anda en çok modern Doğu Asyalıların Afrika Homo sapiens’inden ziyade doğrudan Pekin adamı (Homo erectus pekinensis) gibi yerel arkaik insanlardan türediği fikrini destekleyen Çinli antropologlar ve arkeologlarla ilişkilendirilmektedir.
Bu görüş kısmen Çin’deki erken fosil keşiflerinden, kısmen de insan kökenlerine ilişkin milliyetçi yorumlardan kaynaklanmaktadır.
Yeni bir makalede araştırmacılar, göç modellerini ve fizyolojik adaptasyonları analiz etmek için genomik analiz ve arkeolojik değerlendirmeler uyguladılar.
Afrika kökleri
Bilim insanları, Doğu Avrasya’daki yerleşim rotalarını belirlemek için hem modern hem de eski insan popülasyonlarının tüm genom dizilimini kullandı.
Mitokondriyal DNA, otozom ve cinsiyet kromozomlarından elde edilen nükleer DNA ile Neandertal ve Denisovalılardan elde edilen paleogenomik veriler analiz edildi.
Araştırmacılar ayrıca genomik varyantları kullanarak soğuğa tolerans, metabolik değişimler ve ışığa duyarlılık gibi fizyolojik adaptasyonları da inceledi.
HapMap Projesi ve 1000 Genom Projesi gibi büyük ölçekli projelerden elde edilen genomik veriler, Afrikalı olmayan modern popülasyonların Afrika’yı yaklaşık 60.000 yıl önce terk eden ortak bir atayı paylaştığını doğruladı.
Çalışma ayrıca Afrika popülasyonlarının en yüksek genetik değişkenliğe sahip olduğunu ve tüm modern insanların Afrika kökenli olduğunu doğruladı.
Homo sapiens’in göç yolları
Çalışma, Doğu Avrasya’ya insan göçünün iki olası rotasını incelemiştir. Himalayaların kuzeyinden geçen bir kuzey rotası ve Hint alt kıtası ile Güneydoğu Asya’dan geçen bir güney rotası.
Özellikle SNP Pan-Asya Konsorsiyumu tarafından yürütülen genetik çalışmalar, Han Çinlileri, Japonlar (Jomon soyu hariç) ve birçok Güneydoğu Asya popülasyonu dahil olmak üzere modern Doğu Asyalıların ataları için birincil göç yolu olarak güney rotasını güçlü bir şekilde desteklemektedir.
Japonya’nın eski bir nüfusu olan Jomon halkının genomik analizleri, modern Doğu Asyalıların kuzey rotasını seyahat eden insanlardan önemli genetik katkılara sahip olmadığını, buna karşın Amerikan yerlileri ve Kuzeydoğu Asyalıların olduğunu göstermiştir.
Kuzeydoğu grubu Sibirya’nın birçok halkını, Moğol nüfusunu ve Çin, Kore ve Japonya’nın bazı yerli gruplarını içerir.
Denisovalılar ve Neandertaller
Denisovalılar ve Neandertallerden türetilen genler, Homo sapiens’in soğuk toleransı, metabolizması ve bağışıklık fonksiyonu da dahil olmak üzere fizyolojik adaptasyonlarında önemli bir rol oynamıştır.
Denisovan TBX15/WARS2 ve UCP1 genleri termojenezi etkilerken, Neandertal DNA’sı bağışıklık savunmasına, pigmentasyona ve sirkadiyen ritimlerin düzenlenmesine katkıda bulunmuştur.
TBX15/WARS2 genindeki Denisovan soğuk adaptasyonu, termojenez ve vücut yağ dağılımı ile ilişkilidir ve Doğu Asyalılar ve Inuitler arasında yüksek sıklıkta bulunabilir.
Ataları Sibirya kışlarında hayatta kalan Doğu Asyalılar daha yüksek bazal metabolizma hızları göstererek diğer popülasyonlara kıyasla obezite riskini potansiyel olarak azaltmaktadır.
Denisovalılar ayrıca Tibetlilerin yüksek irtifaya uyum sağlamasını kolaylaştıran EPAS1 genine de katkıda bulunmuştur.
OAS gen kümesindeki Neandertallerden türetilen genler antiviral bağışıklık tepkilerini geliştirmiştir. Yine Neandertallerden miras kalan pigmentasyon genleri, kuzey enlemlerinde daha zayıf UV maruziyetine uyum sağlamaya yardımcı olmuştur.
Bir zamanlar modern insanlarda hayatta kalma avantajları sağlayan eski genetik adaptasyonlar, obezite ve tip 2 diyabet riski de dahil olmak üzere sağlık sorunlarına katkıda bulunabilir.
“Tutumlu gen” hipotezi, yağ depolamayı destekleyen soğuk adaptasyon genlerinin, bol miktarda gıdanın bulunduğu modern ortamlarda dezavantajlı hale geldiğini öne sürmektedir.
Neandertallerden miras alınan SLC16A11 geni, günümüzde özellikle Meksikalı ve Hispanik popülasyonlarda daha yüksek diyabet riskiyle ilişkilendirilmektedir.
Kanıtlar, modern Doğu Asyalıların esas olarak güney rotasından gelen göçmenlerin soyundan geldiğini doğrularken, Amerikan yerlileri ve Kuzeydoğu Asyalılar kuzey ve güney kökenlerinin bir karışımını göstermektedir, ancak hepsi ortak bir Afrika köken noktasına işaret etmektedir.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: Afrika’dan Gelen Homo Sapiensler Doğu Asya’ya Yerleşti, Ancak İki Farklı Yoldan Gittiler