183 Milyon Yıl Önceye Yolculuk: Antik Vampir Kalamarın Gizemli Fosili Ortaya Çıktı
Yaklaşık 183 milyon yıl önce, derin denizlerdeki bir vampir mürekkep balığı kendini şimdiki zamana o kadar kaptırmıştı ki, geçmişin donmuş bir kalıntısı haline geldi.
Sekiz kollu aç yaratık, aniden boğularak öldüğünde dokunaçlarını iki lezzetli balığa geçirmişti. Avı tarafından dikkati dağıtılan yırtıcı, muhtemelen denizin dibine yakın oksijensiz bir su bölgesine battı ve boş bir mideyle can verdi.
Bilim insanları şimdi bu ölümcül hatadan ders çıkarıyor.
2022 yılında Almanya’da üç paleobiyolog, Lüksemburg’un Bascharage bölgesinde bulunan Jura dönemine ait kireçtaşında vampir kalamarın istisnai bir şekilde korunmuş fosilleşmiş halini keşfetti.
Son yemeği açıkça görülmekle kalmayan 38 santimetre (15 inç) uzunluğundaki fosil, gözbebekleri ve kas dokusu da dahil olmak üzere yumuşak doku yapılarının izlerini hala içeriyor.
Ekip, bunun tamamen yeni bir soyu tükenmiş vampir kalamar türü olduğunu söylüyor ve ona Simoniteuthis michaelyi adını verdiler.
Halk arasındaki ismine rağmen, vampir mürekkep balıkları aslında mürekkep balığı değildir. Ahtapotlarla yakından ilişkili küçük kafadanbacaklılardır. Bir şekilde ahtapotlara benzeseler de, sekiz kolları benzersiz, küçük bir ‘balık ağı’ oluşturan bir deri ağıyla birbirine bağlıdır.
Bilim insanları, yakın zamanda keşfedilen vampir kalamar fosilinde iki balık kalıntısını, iki grimsi gözbebeği arasında ağız kısmına çok yakın bir yerde bulmuşlardır.
Günümüzde derin denizlerde yaşayan tek bir vampir mürekkep balığı türü (Vampyroteuthis infernalis) kalmıştır ve koyu kırmızı derisi, kırmızı gözleri ve perdeli kollarıyla şeytani bir ahtapota benzemektedir.
Ancak uzun zaman önce, Jura döneminde, bu tek türün çok daha fazla arkadaşı vardı. Akrabaları dünyanın dört bir yanındaki okyanusların sığlıklarında ve derinliklerinde yaşıyordu.
Yeni keşfedilen soyu tükenmiş vampir mürekkep balığı, kendi türü içinde biraz benzersizdir. Lüksemburg yakınlarındaki aynı şeyl yatağında ortaya çıkarılanlar da dahil olmak üzere, Jura’da bulunan diğer ‘vampyromorph’ fosilleriyle karşılaştırıldığında, bunun dört çiftten oluşan yalnızca sekiz kolu vardır.
Diğer soyu tükenmiş vampir fosilleri genellikle beş çift kola ya da ilkel bir ‘beşinci çiftle’ birlikte en az dört kola sahiptir.
Daha fazla veri olmadan, paleontologlar bu beşinci çiftin Vampyromorpha takımı içinde neden veya ne zaman kaybolduğunu kesin olarak söyleyemezler, ancak en yeni tür zaman çizelgesinin önemli bir parçası ve yaşayan akrabalarına henüz en yakın analog olabilir.
Bu kalibrede fosiller en iyi koşullarda bile nadiren oluşur veya uzun süre hayatta kalır. Böylesine mükemmel durumda ve bir öğünün eşiğinde bir tane bulmak büyük bir şanstır.
Bugünkü şansımız muhtemelen milyonlarca yıl önce bu yaratığın yaşadığı talihsizlikten kaynaklanıyor. Şimdiye kadar bulunan en iyi fosillerden bazıları, yaklaşık 183 milyon yıl önce okyanuslardaki oksijen nispeten az olduğunda oluşmuştur. Hipoksik koşullar sadece ayrışmayı durdurmakla kalmaz, aynı zamanda cesetlerin diğer hayvanlar tarafından tüketilmesini de engeller.
Bu durumda, vampir kalamar yanlışlıkla hipoksik sulara battığında, on milyonlarca yıl boyunca elementlerin çürütücü gücünden korunan bir deniz tabanına gömüldü.
Ve bu kaderi paylaşan tek vampir kalamar da bu değil. Öyle görünüyor ki, daha sıcak olan Jura döneminde okyanusta yaşamak, canlıların akıllarını başlarında tutmalarını, çiftleşirken veya beslenirken oksijen bakımından zengin sulardan ayrılmamalarını gerektiriyordu.
2021 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde, dikkat dağıtıcı bir kavgaya karıştıktan sonra hipoksik sularda boğularak ölen iki antik vampir kalamara ait fosiller bulundu. Küresel sıcaklıklar arttıkça okyanuslar da bu hipoksik okyanus bölgelerinden daha fazla üretmeye başladı.
S. michaelyi fosili, ağzında olası bir avla bulunan ilk fosildir ve bu türün beslenme alışkanlıklarını ortaya koymaktadır. Vampyromorph avcılığına dair kanıtların çoğu mide içeriği veya fosilleşmiş dışkı gibi dolaylı kanıtlara dayandığından, bu istisnai bir bulgudur.
Almanya’daki paleobiyologlar, “Jurassic vampyromorfların daha derin sularda yaşadığına dair fosil kanıtlar olsa da, en azından ilk temsilcileri daha büyük olasılıkla daha sığ sularda dolaşıyor ve avlanıyordu” diye yazıyor.
“[S. michaelyi] burada, Vampyromorpha’nın Erken Jura öncüllerinin ya kıta sahanlıklarıyla sınırlı olduğunu ya da kıta sahanlıklarını da içeren bir menzile sahip olduğunu doğrulamaktadır.”
Derleyen: Deniz KAFKAS
Kaynak: 183 Milyon Yıl Önceye Yolculuk: Antik Vampir Kalamarın Gizemli Fosili Ortaya Çıktı