1.000 Yıllık İzolasyon Grönlandlıların Eşsiz Genetiğini Şekillendirdi
Yaklaşık 6.000 Grönlandlının genomları üzerinde yapılan analizler, İnuit atalarının yaklaşık 1.000 yıl önce adaya yerleştikten sonra nadiren seyahat ettiklerini gösteriyor.
Bu tarihsel izolasyon, Grönland’ın bazı bölgelerinden gelen insanların, dünyanın diğer bölgelerinden gelen insanlara göre belirli genetik hastalıklara yakalanmaya daha yatkın olduğu anlamına geliyor.
Grönland’da yaklaşık 60,000 kişi yaşıyor. Orada çok izole bir şekilde yaşıyorlar. Başlangıçta, bugünkü Grönlandlıların İnuit ataları adaya ilk yerleştiklerinde, orada hala Vikingler yaşıyordu, ancak daha sonra Vikingler ayrıldı ve başka hiç kimse adalıların neredeyse tamamen izolasyonunu bozmadı.
Yaklaşık 6.000 Grönlandlının genomları üzerinde yapılan analizler, İnuit atalarının yaklaşık 1.000 yıl önce adaya yerleştikten sonra nadiren hareket ettiklerini göstermektedir.
Bu tarihsel izolasyon, Grönland’ın bazı bölgelerinden gelen insanların, dünyanın diğer bölgelerinden gelen insanlara göre belirli genetik hastalıklara yakalanmaya daha yatkın olduğu anlamına geliyor.
Grönland’ın başkenti Nuuk’taki Queen Ingrid Hastanesi’nde kıdemli bir doktor olan Anders Koch, Arktik popülasyonlara daha iyi sağlık hizmeti sağlamak için genetiğin nasıl kullanılabileceğine dair “yeni içgörüler” sunduğunu söylüyor.

Grönland da dahil olmak üzere küçük yerli halklar, genetik veri tabanlarındaki DNA’ların çoğunun Avrupa kökenli insanlara ait olması nedeniyle uzun zamandır genetik araştırmalarda kör bir nokta olmuştur.
Adada yapılan yeni bir çalışma, Kuzey Kutbu’ndaki yaşamın, çoğu İnuit ve Avrupa kökenli olan Grönlandlıların genetik yapısını derinden değiştirdiğini öne sürüyor.
Çalışmada genetikçiler, yetişkin nüfusun yaklaşık yüzde 14’ünü oluşturan 5.996 Grönlandlının DNA’sını diziledi. Ekip, tamamen ya da kısmen dizilenmiş bu genomları karşılaştırarak, Grönland’ın başlangıçta Sibirya’dan Kuzey Amerika üzerinden gelen 300’den az kişiden oluşan küçük bir öncü grup tarafından çoğunlukla yaklaşık 1.000 yaşında yerleşildiğini doğrulayabildi.
Koch, ilk büyük yerleşimden sonra Grönlandlıların “kıyı şeridinde dolaşmadıklarını” söylüyor. Bunun yerine, “belirli bir sınırlı alanda yaşadılar ve sonuç olarak kendi özelliklerini ve genetik varyantlarını geliştirdiler.” Bu gen varyantlarından bazıları Kuzey Kutbu’ndaki yaşama adaptasyon gibi görünüyor.
Örneğin, birçok Grönlandlı İnuit, yağ asidi metabolizmasına dahil olan bir gen varyantına sahiptir. Bu durum, fok ve balina etinde olduğu gibi omega-3 yağ asitleri bakımından zengin gıdaların tüketimiyle ilgili olabilir.
İzolasyonun etkileri

Anders Albrechtsen, Grönlandlıların Avrupalılardan daha fazla genetik varyanta sahip olmadığını söylüyor. Ancak nüfus çok izole olduğu için, hastalıkla ilgili genler de dahil olmak üzere bazı çekinik genler daha yaygın hale geldi.
Buna bir örnek, Grönland’ın doğusundaki insanlarda en yaygın olan tek bir gendeki resesif mutasyonun neden olduğu kolestaz familiaris groenlandica (CFG) adı verilen bir tür karaciğer hastalığıdır.
Grönland’daki hamile kadınlar artık bu gen varyantı için taranmaktadır. Koch, bunun küçük popülasyonların genetiğini incelemenin sağlıkları üzerinde nasıl büyük bir fark yaratabileceğinin bir örneği olduğunu söylüyor: “Danimarka’da CFG taraması yapmak mantıklı olmazdı, ancak Grönland’da tarama yapmak kesinlikle mantıklı.”
Çalışma ayrıca 1960’lardan bu yana daha fazla Grönlandlının memleketlerini terk ederek ülkenin diğer bölgelerine yerleştiğini belirtiyor. Bu mini göçler, daha az sayıda insanın CFG ve çekinik genlerle ilişkili diğer hastalıklarla doğduğu anlamına gelebilir.
Derleyen: Feyza ÇETİNKOL
Kaynak: 1.000 Yıllık İzolasyon Grönlandlıların Eşsiz Genetiğini Şekillendirdi
