Samanyolu’nun Komşuları Tempoyu Arttırıyor

Hayatlarının ilk birkaç milyar yılı boyunca yavaşça yıldız oluşturduktan sonra, Samanyolu galaksimizin yakın komşuları olan Macellan Bulutları hızlarını arttırdı ve şimdi hızlıca yeni yıldızlar oluşturuyor. Bulutların geçmişine dair bu yeni içgörü, Samanyolu’nun ötesindeki galaksilerden yapılan ilk detaylı kimyasal haritalardan geliyor.

İsmini, dünyanın etrafını gemiyle dolaşmak için ilk Avrupa seferine öncülük etmiş olan kâşif Ferdinand Macellan’dan alan Büyük ve Küçük Macellan Bulutları, bir gün galaksimizle birleşecek arkadaş galaksiler olup, Samanyolu’nun en yakın galaktik komşularıdır.

Bu iki galaksi yalnızca parlak, incecik bulutlar gibi göründükleri Güney Yarımküre’den görülebiliyor.

Yıldızlar Geçmişi Haritası

İnsanlar binlerce yıldır Bulutlara dönüp baksalar da, gökbilimciler ilk defa bu Bulutların içindeki yıldızların kimyasal bileşimlerinin detaylı bir haritasını çıkardılar. Sloan Dijital Gökyüzü Araştırması (SDSS) tarafından yürütülen proje, Montana Eyalet Üniversitesi’nde fizik araştırma profesörü olan Ulusal Optik Astronomi Gözlemevi’nden (NOAO) gökbilimci David Nidever tarafından yönetildi.

Nidever, “Macellan Bulutlarındaki binlerce yıldızın konumunu, hareketlerini ve kimyasal yapısını haritaladık” dedi. “Bu haritaları okumak, bu galaksilerin yıldız oluşumlarının geçmişini anlamaya çalışmamıza yardımcı oluyor.”

Haritalar, Şili’de Las Campanas Gözlemevi’ndeki Irénée du Pont Teleskobunda gerçekleştirilen SDSS’nin Apache Point Gözlemevi Galaksi Evrim Deneyi 2 (APOGEE-2) araştırmasının güney çalışmalarından çıkan ilk büyük keşif.

Yıldız Spektrumundan Harita Yapımı

Haritaları oluşturmak için, SDSS ekibi mümkün olduğu kadar çok yıldızın spektrumunu topladı. Bir yıldızdan ışığı gökkuşağı şeklinde yayan Spektrumlar; yıldızların hareketlerini, sıcaklıklarını, içerdikleri kimyasal elementleri ve yıldızların yaşam döngüsündeki aşamalarını kodluyor.

Gökbilimciler, bir galaksinin yıldızlarının kimyasal yapılarını ölçerek, yıldızların zaman içinde oluşma oranlarının kaba bir kaydı olan “yıldız oluşum geçmişini” çıkartabiliyor. Bu süreci anlamak, farklı kütledeki yıldızların yaşam sürelerindeki farklılıklar ve daha büyük yıldızların ağır elementli galaksileri zengin hâle getirmede oynamış olduğu rol dolayısıyla mümkün oluyor.

Yıldızlar yaşlandıkça, daha küçük çaplı yıldızlar yaşamaya devam ederken, Güneş’ten daha büyük çaplı yıldızlar evrim geçirmeye devam edip süpernova olaraka patlıyor ve galaksinin içine ağır elementler püskürtüyor. Püskürtülen elementler mevcut gazla karışarak onu zengin hâle getiriyor. Zenginleştirilmiş gazdan yeni yıldız kuşakları oluşuyor ve bunlar aynı kimyasal yapıya sahip oluyor. Daha uzun ömürlü olan küçük kütleli yıldızların, galaksinin zenginleşme geçmişini kayıt altına alacak kadar yaşamını sürdürmesiyle süreç tekrar ediyor. Gökbilimciler bu yıldızların çokluğunu haritalayarak, galaksinin yıldız oluşum kaydını “okuyabilir”.

Bir Patlamanın Takip Ettiği Yavaş Bir Başlangıç

Sonuçlar, Büyük ve Küçük Macellan Bulutlarının yıldız oluşum geçmişinin galaksimizdekinden tamamen farklı olduğunu gösteriyor. Utah Üniversitesi’nden Sten Hasselquist, “Samanyolu’nda yıldız oluşumu büyük bir hızla başladı ve daha sonra düşüşe geçti.” dedi. “Buna karşın, Macellan Bulutları’nda yıldızlar, Samanyolu’ndaki yıldız oluşum oranının sadece 50’de 1’i oranında, ilk zamanlarda oldukça yavaş oluşmuş. Ancak bu oran son 2 milyar yılda fırlamış durumda.”

Nidever, yıldız oluşum oranındaki bu çarpıcı artışın Macellan Bulutlarının kontolsüz biçimde Samanyolu’na doğru döndükçe birbirleriyle etkileşime girmelerinnden kaynaklandığını düşünüyor. Nidever, “Bulutlar, yaşamlarına, yıldız oluşumu için hiçbir nedenin olmadığı evrenin nispeten yalıtılmış bir bölümünde sakince başladı.” dedi. “Ancak son birkaç milyar yılda, Bulutların birbirleriyle ve Samanyolu ile olan yakın etkileşimleri, Bulutlardaki gazın yıldızlara dönüşmesine neden oluyor.”

Patlamalar Henüz Bitmedi!

Önümüzdeki birkaç milyar yıl boyunca, Macellan Bulutları, çok daha büyük olan Samanyolu’nun çekim kuvveti onları içine çektiğinden Samanyolu ile birleşmeye devam edecek. Birleşme ilerledikçe, Bulutlardaki yıldız oluşumunun, son çalışmalara göre, daha da büyük, heyecan verici bir noktaya ulaşması bekleniyor. Yaklaşık 2,5 milyar yıl içinde, Büyük Macellan Bulutu, Samanyolu tarafından kozmik bir yıldız oluşumu patlamasıyla tamamen yok edilecek. En yakın komşularımız yavaş bir başlangıç ​​yapmış olabilirler, ancak heyecan verici zamanlar ileride bizi bekliyor!

Kaynak: http://www.bizsiziz.com/milky-ways-neighbors-pick-up-the-pace/

https://arxiv.org/abs/1901.03448

Çeviri: Ahmet Gündoğdu

85 Paylaşımlar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Solve : *
7 + 11 =


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.