Ne Zaman Öleceğinizi Bilmek İster misiniz?

Ömrünüzün süresi DNA da yazılı, bu kodu çözmek için çalışmalar devam ediyor.

Ne zaman öleceğim sorusu, sürekli yüz yüze geldiğimiz, cevabını hiçbir zaman bilemeyeceğimiz bir sorudur. Cevabı bilseydik eğer hayatı farklı yaşar mıydık ? Şimdiye kadar bilim, yaşam süremizi, 10 dolara fal bakan falcıdan daha doğru tahmin edemedi. Fakat bu durum, şimdilerde değişmeye başlıyor.

Tam olarak tarih tespit etmek yada ölüm zamanını belirlemek için geliştirilen yöntemler asla yeteri kadar iyileşmeyecek olsa da ; hastaneler, bakım evleri ve sigorta şirketleri şimdiye kadar geliştirilen yöntemleri yararlı bulmaktalar. Sigorta sektörüne hizmet sağlayan bir şirkette Yaşam Epigenetik Bilimi* kıdemli araştırmacısı olan Brain Chen “Ne zaman öleceğimi bilmeyi çok isterdim ,bu hayata nasıl yaklaştığınıza etki edecektir.” diyor.

Halen çalışmanın daha pratik hale getirilmesi gerekiyor ve şirketler verileri en iyi nasıl kullanacaklarını öğrenmek zorundalar . Bu arada, ahlaki değerleri savunanlar, insanların son saatlerinin yaklaştığını öğrenmeleri ile nasıl baş edecekleri konusunda endişeliler. Sev yada sevme , ölüm kahini geliyor.

O saat

Almanya Frankfurt ’da yetişmiş Los Angeles – Kaliforniya Üniversitesi’nde biyoistatistik uzmanı olan Steve Horvath , ikiz kardeşinin gay, kendisinin ise heterosexual olduğunu belirtiyor. Karşı cinsel yönelimleri olan ikizlerin salyalarının biyolojik verilerini analiz etmek konusunda çalışan bir meslektaşının, belirli genlerin açık mı yoksa kapalımı olduğunu gösteren kimyasal değişimleri tespit etme konusunda birkaç yıl önce kendisinden yardımcı olmasını istediğinde konuyu araştırmaya ilgi duyduğunu belirtti.

DNA dizisinin kendisini değil , DNA aktivitesini değiştiren epigenetik değişiklikler olarak adlandırılan hipotez , özdeş genlere sahip iki insanın bu şekilde neden farklı olduğunu açıklamaya yardımcı olabileceğini düşündü. Fakat, Horvath ikizlerin salyasında hiçbir sinyal bulamadı. Onun yerine , epigenetik değişiklikler ve yaşlanma arasında çok güçlü bir bağ olduğunu dikkatini çekti. “Bu bağın ne kadar güçlü olduğunun işareti beni adeta havaya uçurdu” diyor. “Laboratuvarımdaki diğer projelerin pek çoğun bir kenara ittim ve dedim ki: ‘ işte bu gelecek..’ ”

Belirli kimyasalların, genetik kodun dört DNA bazından biri olan Sitosin’i değiştirerek genleri daha az yada daha çok aktif ettiği konusu özellikle Hortvath’ın ilgisini çekti. Birisinin gerçek yaşı göz önüne alındığında, o kişinin DNA’sındaki bu değişikliklere bakmak, kişinin vücudunun olağandışı yavaş veya hızlı yaşlanıp yaşlanmadığını gösteriyor. Hortvath’ın ekibi, bu epigenetik saati , daha sonraki ölüm tarihi bilinen kişilerden önceden toplanmış 13.000 kan örneğinde test etti. Sonuçlar epigenetik saatin ölüm zamanını tahmin etmek için kullanılabileceğini ortaya çıkardı.

Kanser , kalp hastalıkları , Alzheimer gibi hastalıklar en yaygın olarak yaşlanma hastalıklarıdır. Horvath’ın saatinin işlemesi, bir insanın ne kadar yaşayacağını ve bu hayatın ne kadarının bu hastalıklardan arınmış olacağını tahmin ediyor . “Beş yıllık bir araştırmadan sonra, bu epigenetiklerin yaşam süresini tahmin ettiğine hiç kimse itiraz edemez,” diyor.

Horvath , takvim yaşınızdan sekiz veya daha fazla sene hızlı yaşlanmak, tipik olarak ölme riskinin iki katına eşit olduğu anlamına gelirken , yedi yıl daha yavaş yaşlanmak ölüm riskinin yarı yarıya azaldığına işaret etmekte olduğunu söylüyor. Horvath ’ın laboratuvarı Ölüm Meleği adını verdikleri , yaşam süresini kesin olarak belirleyen yeni bir model geliştirdi ( DNAm GrimAge ) . Geliştirilen epigenetik saat modeli , kişi ne kadar genç ise o kadar doğru tespit yapmakta ,ancak kişi yaşlı ise bu tespit tam olarak doğru yapılamamaktadır.

Horvath “Bu aşamada , bunun klinik olarak yararlı olduğuna dair herhangi bir kanıta sahip değiliz , çünkü büyük hata payları var . ” diyor. Üstelik etkileri tersine çevirecek bir ilaç da yok.

Fakat Horvath ve onun saati, mükemmel olarak tam anlamıyla doğru olmasa da üzerimizdeki bu soruya herkesin vereceği cevaptan daha fazla yaklaşıyor ve cevabı değiştirmek için yapabileceğimiz bir şey olup olmadığını belirliyor.

Saati Yavaşlatmak

Yaşlandıkça , DNA da bulunan binlerce noktadaki sitozin’in yüzlercesi metil kimyasal (CH3) gruplarını kazanır veya kaybeder. Horvath’ın öngörüsü bu artışları ve metilasyondaki düşüşleri ölçmek, en çok önemli olan 300 ile 500 arası değişikliği bulmak ve epigenetik saat için bunları kullanmak.

Bulguları, epigenetik saatin hızının belli başlı genlerden güçlü bir şekilde etkilendiğini göstermektedir. Tahmin oranının yaklaşık% 40’ının genetik miras yani kalıtımın, geri kalanı ise yaşam tarzı ve kader tarafından belirlendiğini tahmin ediyor.
Horvath’ın laboratuvarında doktora sonrası eğitimini tamamlayan ve şimdilerde Yale’de kendi laboratuvarında çalışan Morgan Levine , bireyin epigenetik profilini, sağlıklı bir göbek kordonu astarından hücrelerin profili ile karşılaştırıyor .Bu standarttan bireyin karşılaştırmadan elde edilen verileri ne kadar çok saparsa, sonuç o kadar kötü oluyor. İleride oluşacak hastalıkları daha zaman varken tespit ederek değiştirebilmek için , çeşitli epigenetik yaş ölçümlerini daha çocuklukta karşılaştırmayı düşünmekte. “Genleriniz sizin kaderiniz değildir , hatta epigenetik gibi şeyler ile genleriniz kaderinizi daha da az belirleyecektir. ” diyor . “Yaşlanmayı geciktirmek için kesin olarak neler yapabileceğimizi belirlememiz gereken şeyler olmalı . ”

Bazı muhtemel iddialar hiçte şaşırtıcı değil . Çok miktarda sebze ve balık içeren sağlıklı bir beslenme , daha yavaş epigenetik yaşlanma ile ilişkilidir.Uykusuz kaldığınızda daha yaşlımı hissediyormusunuz? Muhtemelen bu bir tesadüf değil. Horvath’ın çalışması , uykusuzluğa sahip insanların hızlandırılmış epigenetik yaşlanma gösterme olasılıklarının daha yüksek olduğunu göstermiştir. Horvath “Sağlıklı bir yaşam tarzıyla ilişkilendirdiğiniz her şey, beklendiği gibi yeni biyolojik belirteler ile ilgilidir, bu da sıkıcı bir sonuçtur, ancak bilimsel olarak çok heyecanlıdır. ” diyor.

Çoğunlukla beklendiği gibi , düzenli yapılan egzersiz , ömrünüze birkaç aydan daha uzun bir süre eklemeyecektir. Horvath , bu ölçümlerin sadece kandaki DNA üzerinde yapıldığını , yapılan egzersizin kaslarda büyük değişikliklere neden olup olmadığına da bakacağını belirtti.

“Beş yıllık bir araştırmadan sonra, bu epigenetiklerin yaşam süresini tahmin ettiğine hiç kimse itiraz edemez.”
Horvath’ın kendisinin epigenetik saati pek de iç açıcı değil .Kendi idrarının analizlerini yaptıktan sonra epigenetik yaşının takvim yaşından beş yaş daha yaşlı olduğunu gördüğünde oldukça şaşkınlık yaşadı.Bir kaç yıl sonra kendi kan testlerinin aşağı yukarı takvim yaşı ile çok sapma göstermediği sonucu onu rahatlatsa da ,“Epigenetik yaşlanma açısından kutsanmış olduğumu söyleyemeyeceğim ” diyor.

Elli yaşında ve motivasyon kaynağının kendisinin konuya olan ilgisi olduğunu belirterek – herkes kadar bende yaşlanmanın yavaşlatılmasının yollarının bulunması için umutsuzum , diyor. Fakat aynı zamanda yaşlı nüfusun bakım masraflarının da göz önünde bulundurulması gerçeğini de akılda tutmak gerektiğini belirterek “İnsanları daha uzun süre sağlıklı tutmanın yollarını bulmalıyız,” diyor. Epigenetik saatte yapılan iyileştirmelerin kısa sürede yaşam tarzı ve davranışlardaki değişiklikleri yansıtacak kadar hassas hale getireceğini umut etmekte . Yatırımcılar ve biyoteknoloji şirketleri, yaşlanmayı yavaşlatacak ve hastalıkları bertaraf edecek ilaçlar üzerinde şu anda yüz milyonlarca dolar harcıyorlar. Neyin etkili olacağını nasıl bileceğiz ? İlaçlar üzerinde yapılacak buluşlar için 50 yıl bekleyemeyiz. Horvath Epigenetik saattinin aradığımız cevabı bulacağını ümit ediyor.

Ölümü Tahmin Etme İşi

Amerika Reasürans Grubu gibi şirketler , hayat sigortası için risk değerlendirmelerini düzenlemek ve kişiselleştirmek için epigenetik saati kullanmaya başladılar bile.

Şimdilerde ,fiyatlar çoğunlukla – insanların yaşı ve cinsiyeti gibi -istatistiksel bilgiler bazındadır ve sigara içip içmedikleri gibi birkaç sağlık ölçütleri de dikkate alınmaktadır. Epigenetik saat ile ilgili diğer faydalı bilgiler bunların üzerine eklenmektedir.
Bu kişiselleştirme adil olmakla ile ilgili soruları gündeme getiriyor. Sizin suçunuz olmadığı halde,eğer epigenetik saatiniz daha hızlı işliyorsa , hayat sigortanız için en yüksek fiyatı mı ödeyeceksiniz ? 2008 ABD Genetik Bilgi Ayrımcılık Yasası , Genler bazında ayrımcılığa karşı korur .Fakat yasa epigenetik saat konusuna değinmiyor.
Aynı zamanda , mahremiyet konusu da var. Çoğu kişi ,ömrün muhtemel süresi veya biyolojik yaş gibi bilgilerin şahsi bilgiler olduğunu düşünür. Bilim hızla ilerledikçe, bu bilgilerin nasıl kullanılacağı ve korunacağı hakkındaki sorular daha fazla baskı unsuru haline gelecektir.

Horvath’ın epigenetik saati ve diğer teknolojik gelişmeler ölüm zamanını tespit etmekte gerçekten yararlı olacak kadar doğru olabilir mi ? New York Icahn Tıp Fakültesi’nde geriatri ve palyatif tıp profesörü Diane Meier “Aksine ,bu iddialı algoritmaların hiçbirinin ölüm zamanlaması açısından kesin olduğunu görmedim , insanlar ağır hastalıklarla ve umutsuzluklarla çok uzun süre yaşıyor ”dedi.

Bir İsrail şirketi olan Clew Medical’ın CEO’su Gal Salomon Hastanelerde tıbbi riskleri tanımlamak için yapay zekanın kullanıldığını , başlangıçta ölüm tahmini projesi fikrine direndiğini ve ahlaki bulmadığını belirterek , sonra doktorların bu teknolojiyi “kullanabilmemiz gereken yerleri anlamak için kullanabileceklerini” fark ettiğini ifade etti.
Buna ek olarak da Clew şirketinin geliştirdiği bir algoritmanın , doktorların ve hasta yakınlarının, hastanın yoğun bakımdan normal bakıma alınıp alınmamasına karar vermelerine yardımcı olabileceğini ifade etti.“ Kahramanlık yapıp, tipik iç güdülerimizi reddederek hayat kurtarıcı önlemler sağlayabiliriz ve şu an için sistem sadece hastanelerdeki hastaların ailelerine ölümün yaklaştığının bildirilmesinde kullanılabilir ,” dedi.

San Francisco ’da bulunan Kaliforniya Üniversitesi profesörlerinden Atul Butte, “Geliştirilen tıbbi bakım modelleri ile makine öğrenmenin gerçekten daha iyi bir tedavi sağlayıp sağlamadığı konusunda jüri hala bu işin dışında ” diyor . Tıbbi bakımın bu yönde ilerlemekte olduğunu belirterek , “Bu verileri tıbbi uygulama sonuçlarının iyileştirilmesi için kullanmayan sağlık sistemi modası geçmiş olarak kabul edilecektir. ” diyor.

* DNA dizisinde değişiklikler içermeyen, kalıtsal genetik ve çevresel etkenlerin yarattığı özelliklerin, canlının dış görünüşündeki yansımasını ve değişikliklerinin araştırılmasıdır.

Makale aslı : 19 Ekim 2018 https://www.technologyreview.com sitesinde yayınlanmıştır.

Kaynak: https://www.technologyreview.com/s/612256/want-to-know-when-youre-going-to-die/?utm_campaign=engagement&utm_source=hs_email&utm_medium=email&utm_content=66953851&_hsenc=p2ANqtz-%20MWkbk4acaY0oxxJtHuu6eYMBvvAYIoOQ9Uq7M_i1Xqn4xJ_BCklrNHbdXcShUVC8CrpqAp-phKYtr4BGpSMnZ9vg6w&_hsmi=66953851

Çeviri: İbrahim Özkaraca

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.