Laboratuvarda Kara Delik Oluşturulacak

Kara delikler, bizi kendine çeken evrenin en gizli sırlarından biridir. Hepimiz bu özel uzay kulübünde neler olup bittiğini bilmek isteriz. Ancak şimdilik yapabileceğimiz en iyi şey dışarıda durup ritmi dinlemek.

Bilim insanları, şimdilik uzaydaki partiye kadar kendi partilerine ev sahipliği yapıyor. Elbette bu parti uzaydakiler kadar eğlenceli değil. Ancak bir kara deliğin dans pistindeki VIP yerimiz düşündüğümüzden daha yakın.

İngiltere’deki Nottingham Üniversitesi’ndeki Kara Delik Laboratuvarı’ndaki yapay kara delikle ilgili iyi sonuçlar elde edilemedi. Bulabildikleri tek şey yeşil boya ile boyanmış renkli bir su çukuru ve aşağı göndermek için bir delik.

Kara delikler birleştiğinde ve daha büyük kara delikler oluşturduğunda tüm evren bunu duyacak. Uzay, yeni kara deliğin kütlesi ve açısal momentumu gibi özellikleri hakkında ipuçlarını taşıyan bir quasinormal mod denilen bir tonla değişecek.

Bu modlar, yer çekimi dalgası astronomisinde devam eden ilerlemelerle fizikte daha da moda haline geldi. Fizikçiler, bu kozmik çökmelerden sonra uzay sarsıntılarından olabildiğince ayrıntı öğrenmeye hevesli.

Bilgiyi quasinormal moddan çıkarmak, bir alandaki enerjinin nasıl dağıldığını ve dalganın düzenindeki bazı özelliklerin zaman içinde nasıl değiştiğini veya devam ettiğini bilmek için birkaç şey bilmemiz gerekiyor.

Birbirlerine, karşı kuvvetler tarafından sürüklenmekte olan kıvrımlı akışın potansiyel olarak bir dalga karakteristiğini etkileyen şey vortisiyedir (girdap).

Bir kara deliğin salınımlarını tanımlayan çoğu basit model için boşluğun dalgaların dalgalandığı sessiz bir arka plandan biraz daha fazla olduğu varsayılır. Yani vortisitesi normal olarak dikkate alınmaz.

Belki beklenilen kadar etki yaratmaz ya da bu önemli bir etki olabilir. Bunu bulmak için girdaplara uzay zamanında bakmak gerekir. Ancak bu pek kolay bir şey değil.

Yine de diğer medyadaki yarı benzeri modları inceleyebilir ve elde edilen verileri öğrenebiliriz.

Elbette su, uzay-zaman için mükemmel bir metafor değil. Fakat temeller gayet iyi çalışıyor. Bu benzetme yaklaşık 40 yıl önce Kanadalı fizikçi William “Bill” Unruh tarafından yürütüldü. Bu benzetme, hidrodinamik denklemlerin büyük kütlelerinin etrafında yer çekimini tanımlamak için yakın bir eşleşme olduğunu kanıtlayan teorik çalışmalara bile dayanıyor.

Bir tahliyeden uzakta, bir yüzeydeki dalgalar akımdan daha hızlı hareket etme eğilimindedir. Bu sayede hemen hemen her yönde dalgalanmalarına izin verir. Fakat su, kara deliğin eş değerine doğru akarken hız alır ve dalga desenlerinin karmaşasını onunla birlikte alır.

Fizikçi Maurício Richartz, Agência FAPESP’DEN José Tadeu Arantes’e verdiği demeçte: “Akışkan hızı, dalga hızından çok daha yüksektir. Bu nedenle dalgalar, ters yönde yayılıyor olsalar bile su akışı tarafından sürüklenir.” dedi.

Ayrıca salınımların ölçülmesi, girdabın kenarına yakın uzun süre etrafta sıkışmış kalıpları ortaya çıkardı ve deliğin boyutu ve açıları gibi özellikleri yansıttı.

German Agência FAPESP ek olarak:  “Ana bulgumuz, bazı salınımların çok yavaş bir şekilde çürüdüğü ya da başka bir deyişle uzun süre aktif kaldığı ve kanalizasyonun çevresinde uzamsal olarak konumlandırılmış olmasıdır.” dedi.

“Bu salınımlar artık quasinormal modlar değil yarı bağlı durumlar olarak bilinen farklı bir paterndi.”

Araştırmacılar kasıtlı olarak bu uzun ömürlü “yarı-bağlı” enerji durumlarından daha fazlasını yaratmayı ve farklı koşullar altında kara deliklerin döndürülmesi üzerindeki etkilerini incelemeyi umuyor.

Einstein’ın alan denklemlerinin tekillik olarak bilinen meraklı nesnelerle sonuçlandığından beri bir asırdan fazla zaman geçti. Aslında yer çekimi canavarlarını doğuran uzayın garip çarpıtmalarına kara delik diyoruz.

Onlarca yıl süren araştırmalara rağmen sergilenen fizik, kara delikleri anlama konusuna biraz daha yakınız.

Neyse ki bizim için kara delikler karanlık olduğu kadar sessiz değil. Sadece müziklerini nasıl çaldıklarını öğrenmemiz gerek.

Yeter ki ritmi takip edelim.

Kaynak: http://www.bizsiziz.com/physicists-are-recreating-black-holes-in-the-lab-with-surprising-simplicity/?fbclid=IwAR3Vq5m6KoOHASBCYGTqPamXKqxi6hRZPFzkn3DARqCb-6KlDEAYBg4sfvo

https://www.sciencealert.com/physicists-study-a-black-hole-s-hum-in-water-swirling-down-a-plug-hole

Çeviri: Nurcan Seçgin Yaman

77 Paylaşımlar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Solve : *
27 + 5 =


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.