Jüpiter’den 13 Kat Daha Büyük Bir Gezegen Keşfedildi

Jüpiter’den 13 kat daha büyük bir gezegen keşfedildi

Geçtiğimiz otuz yılda, Güneş sisteminin dışındaki izole yıldızların etrafında dönen gezegen benzeri nesnelerin neredeyse 4.000’ini keşfettik. Sonrasında ise NASA’nın Kepler Uzay Teleskobu’nu kullanarak keşiflerimizi hızlandırdık.

Bu keşif ise gökbilimcileri oldukça heyecanlandırdı. İki yaşayan yıldızın genç ikili sistemlerindeki yörüngede bulunan ekzoplanetin (öte/dış gezegen) merkezinde hala hidrojenin olması mümkün.

Brezilyalı gökbilimciler; iki yıldızdan birinin artık öldüğünü diğerinin ise daha yaşlı veya daha gelişmiş olduğunu düşünüyor. Asıl önemli nokta ise bu ikilinin yörüngesinde dönen bir dış gezegenin varlığının ilk kanıtı bulundu. Bulgular Amerikan Astronomi Derneği (AAS) tarafından yayınlanan Astronomik Dergisi’nde yayınlandı.

Makalenin ilk yazarı Leonardo Andrade de Almeida: “Gelişen bir ikili sistemde Jüpiter’inkinin neredeyse 13 katı bir kütleye sahip dev bir dış gezegenin varlığına dair oldukça sağlam kanıtlar elde etmeyi başardık. Bu keşif, böyle bir sistemde bir dış gezegenin ilk kanıtıdır.”

Almeida şu anda Rio Grande do Norte Federal Üniversitesi (UFRN) doktora sonrası araştırma görevlisidir. São Paulo Üniversitesi Astronomi, Jeofizik ve Atmosfer Bilimleri Enstitüsü’nde (IAG-USP) Profesör Augusto yönetiminde doktora sonrası araştırma yaptı. Araştırmanın yazarı Damineli’dir.

Tutulma zamanlamasındaki değişimler (iki yıldızın her birinin tutulması için geçen zaman) ve yörünge dönemi araştırmaları, Kuzey göksel yarım küredeki Cygnus takımyıldızında bulunan KIC 10544976 adlı dış gezegeni keşfetmeyi sağladı.

Almeida: “İkilinin yörüngesel periyodundaki farklılıklar, ortak bir kütle merkezinin etrafında dönen üç nesne arasındaki çekiminden kaynaklanır.” dedi.

Bununla birlikte yörünge dönemi varyasyonları, ikilik durumunda bir gezegenin varlığını kanıtlamak için yeterli değildir. Çünkü ikili yıldızların manyetik aktivitesi periyodik olarak dalgalanır. Tıpkı Güneş’in manyetik alanının her 11 yılda bir kutuplaşmayı değiştirirken türbülans ve güneş lekelerinin sayısını ve büyüklüğünü doruğa ulaştırıp ve sonra azaltması gibi.

Almeida: “Güneşin manyetik aktivitesindeki değişiklikler sonunda manyetik alanında bir değişikliğe neden olur. Aynısı tüm yalıtılmış yıldızlar için de geçerlidir. İkili sistemlerdeki bu farklılıklar, Applegate mekanizması olarak adlandırdığımız nedenlerden dolayı yörünge döneminde de değişime neden olur.” dedi.

Araştırmacılar; KIC 10544976’nın orbital dönemindeki değişikliklerin yalnızca manyetik aktiviteye bağlı olduğu hipotezini çürütmek için, Güneş tutulması sırasındaki değişimin etkisini ve ikili yıldızın canlı yıldızının manyetik aktivite döngüsünü analiz etti.

KIC 10544976 beyaz cüce yüksek yüzey sıcaklığına sahip, ölü, düşük kütleli bir yıldız ve kırmızı cüce ise güneş enerjisine kıyasla düşük kütleli, canlı (manyetik olarak aktif) yıldız ve güneş ışığına göre yetersiz parlaklıktan oluşuyor. İki yıldız 2005 ve 2017 yılları arasında yer tabanlı teleskoplar ve 2009-2013 yılları arasında da Kepler tarafından izlendi ve dakikalarca veri üretildi.

Almeida: “Sistem eşsiz. Hiçbir benzer sistem, canlı yıldız için yörünge değişimini ve manyetik döngü aktivitesini hesaplayabilmemiz için yeterli veriye sahip değil.” dedi.

Kepler verilerini kullanarak canlı yıldızın (kırmızı cüce) manyetik döngüsünü, parlamaların hızı ve enerjisine (büyük elektromanyetik radyasyon patlamaları) ve lekelerden kaynaklanan değişkenliğe (daha soğuk yüzey sıcaklığı bölgeleri ve dolayısıyla karanlık bölgelere) dayanarak tahmin edebildiler.

Verilerin analizi, kırmızı cücenin manyetik aktivite döngüsünün 600 gün sürdüğünü ve bunun düşük kütleli izole yıldızlarda tahmin edilen manyetik döngülerle tutarlı olduğunu gösterdi. İkili yörünge periyodu 17 yıl olarak tahmin ediliyor.

“Bu, yörünge değişiminin manyetik aktiviteye bağlı olduğu hipotezini tamamen çürütüyor. En mantıklı açıklama, Jüpiter’inkinin yaklaşık 13 katı bir kütleye sahip olan ikiliyi yörüngeye alan dev bir gezegenin varlığıdır.” dedi.

Oluşum Hipotezleri

İkili yörüngede dönen gezegenin nasıl oluştuğu bilinmemektedir. Bir hipotez, milyarlarca yıl önce iki yıldızla aynı zamanda geliştiğidir. Eğer öyleyse bu ilk nesil bir gezegendir. Diğer bir hipotez ise beyaz cücenin ölümü sırasında çıkan gazdan oluşup onu ikinci nesil bir gezegen haline getirmesidir.

Birinci veya ikinci nesil bir gezegen olarak statüsünün teyit edilmesi ve ikilinin yörüngedeki doğrudan tespiti içim Dev Magellan Teleskopu (GMT) dahil olmak üzere 20 metreyi aşan birincil aynalara sahip yeni nesil yer tabanlı teleskoplar kullanılması gerekiyor. Bunun gibi araştırmalar için Şili’nin Atacama Çölü’nde kurulan GMT’nin 2024 yılında ilk ışığı görmesi bekleniyor.

Almeida: “KIC 10544976 gibi dış cisimlerin yerçekimsel etki gösterebileceği 20 sistemi araştırıyoruz ve çoğu yalnızca güney yarım küreden gözlemlenebilir. GMT bu nesneleri tespit etmemizi sağlayacak.” dedi.

Çeviri: Tuğba AYDIN

Kaynak: http://www.bizsiziz.com/astronomers-find-evidence-of-a-planet-with-a-mass-almost-13-times-that-of-jupiter/?fbclid=IwAR1E7co7e8hx1LRSRBKWYrcUatakY9Hql0UAgv4h2rRg2ca2LvvEXQGQhAs

https://iopscience.iop.org/article/10.3847/1538-3881/ab0963/meta

88 Paylaşımlar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Solve : *
17 + 11 =


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.